KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA
Nr 12 (51)
grudzień 2016 roku
PROF. AVIGDOR POSEQ – IN MEMORIAM
Zarząd z żalem zawiadamia o śmierci w dniu 15 listopada 2016 roku profesora Avigdora Poseqa.
Urodzony w Krakowie w 1934 roku był wybitnym historykiem sztuki, związanym z Uniwersytetem Hebrajskim w Jerozolimie.
W jego dorobku obok publikacji na temat sztuki czasów renesansu i baroku znalazły się studia poświęcone twórczości artystów żydowskich pochodzących z Europy Środkowo-Wschodniej, w tym Chaima Soutine’a i Jacquesa Lipchitza.
Profesor uczestniczył w Pierwszym Kongresie Sztuki Żydowskiej w Polsce, który Instytut zorganizował w 2008 roku Kazimierzu Dolnym nad Wisłą.
Był ostatnim pochodzącym z Polski profesorem historii sztuki w Izraelu.
Zarząd zaprasza na
SEMINARIUM SZTUKI ŻYDOWSKIEJ
z wykładem dr Renaty Piątkowskiej (MHŻP; PISnSŚ), Józef Sandel i powojenne Żydowskie Towarzystwo Krzewienia Sztuk Pięknych w dniu 3 grudnia 2016 o godz. 11 w siedzibie Instytutu.
SPRAWOZDANIE Z KONFERENCJI
SZTUKA POLSKA NA ZIEMIACH ZACHODNICH I PÓŁNOCNYCH
OD 1981 R. DO WSPÓŁCZESNOŚCI.
(WROCŁAW, 21-22. 11. 2016)
W dniach 21-22 listopada 2016 roku odbyła się w Muzeum Architektury konferencja Sztuka polska na Ziemiach Zachodnich i Północnych od 1981 r. do współczesności. Zorganizowana została przez Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego – czyli prof. Annę Markowską i jej doktorantki: Reginę Kulik, Katarzynę Matuszczyk-Lu oraz Zośkę Reznik – oraz Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata. Była to druga część konferencji. Jej pierwsza edycja dotyczyła okresu wcześniejszego, lat 1945-1980. Chronologiczna cezura wskazywała na moment załamania się konsensusowego ułożenia z władzą, co zmieniło temat, formę oraz obieg sztuk wizualnych. Notabene, na rezultaty w dziedzinie architektury trzeba było poczekać dłużej, gdyż akurat w tej dziedzinie zmiany nie były już w latach 80. tak wyraźne.
Obie konferencje uznać należy za pionierskie, gdy chodzi o kompleksową i gruntowną, naukową refleksję o sztuce na tzw. Ziemiach Odzyskanych. Choć bowiem bieżące krytyczne monitorowanie-modelowanie sztuki owocowało w dobie PRL-u przeglądami typu Wystawa Plastyki Ziem Nadodrzańskich (1959), to naukowa refleksja historyczno-artystyczna skłaniała się raczej do uniwersalistycznych tez, pisanych z reguły z punktu widzenia Warszawy czy Krakowa. Metodę tę kontynuował nawet Piotr Piotrowski, najwybitniejszy znawca i metodolog powojennej sztuki Europy Środkowej, wpisując w taki model bliskich mu – z racji miejsca zamieszkania – artystów poznańskich. Proponując tzw. horyzontalną historię sztuki zdekonstruował więc raczej relacje między wielkimi zachodnimi centrami (Paryż, Nowy Jork) a Polską, wskazując na żywotność powiązań Warszawy, Krakowa czy Poznania z takimi ośrodkami jak m. in. Praga czy Budapeszt. W tym ujęciu Ziemie Zachodnie i Północne czekają więc dopiero na wdrożenie horyzontalnej metody Piotrowskiego, a przymiarką do tych działań były właśnie obie konferencje. Choć cezura stanu wojennego była graniczną datą dla całej Polski, celem obrad było m.in. przyjrzenie się czy i na ile specyfika Ziem Zachodnich i Północnych okazała się ważna dla sztuki także w okresie transformacji politycznej, po narodzinach III Rzeczpospolitej. Nie chodziło bynajmniej jedynie o oczywiste konstatacje, iż w dobie komunistycznego centralizmu peryferyjne ziemie zachodnie i północne traktowane były inaczej niż centralne, a wejście Polski do Unii Europejskiej i ułatwienia w podróżowaniu spowodowały, iż mieszkańcy Wrocławia czy Szczecina zainteresowani sztuką współczesną częściej wybierali się na wystawy do Berlina niż np. do Warszawy. Wejście do Unii (2004) zmieniło bowiem w istocie mapowanie kultury, zachęcając do jej transnarodowego badania.
Na dwudniowe obrady, oprócz wrocławian (reprezentujących Uniwersytet Wrocławski), przybyła liczna ekipa referentów z takich ośrodków ja Szczecin (Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie) i Gdańsk (Akademia Sztuk Pięknych). W sumie uczestniczyło aktywnie 33 badaczy, w tym reprezentanci (poza wymienionymi już instytucjami) takich placówek naukowych jak: Uniwersytet Łódzki, Politechnika Białostocka, poznański Uniwersytet Adama Mickiewicza, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Akademia Pomorska w Słupsku oraz Uniwersytet Jagielloński. Dyskutanci zastanawiali się nad metodologią, podnosząc m.in. konieczność opisywania kontekstu polskiej modernizacji, transnarodowego podejścia do historii i zalety budowania lokalnej tożsamości w oparciu o kulturę sięgającą czasu sprzed 1945 roku, gdy omawiane ziemie należały do Niemiec. Zastanawiano się czy wielokulturowość Dolnego Śląska – także powojenna, ze względu na osiedlanie się tam społeczności żydowskiej, greckiej, ukraińskiej czy łemkowskiej – znalazła adekwatny wyraz w badaniach nad sztuką. Zwracano również uwagę na konieczność policentrycznego widzenia polskiej kultury, testując nawet w jej ramach koncepcję kolonializmu wewnętrznego. W pierwszym dniu obrad dominowała tematyka architektoniczna. Drugi dzień poświęcony został sztukom wizualnym. Osobny panel dotyczył sztuki z punktu widzenia samych artystów, którzy opowiadali o swoich doświadczeniach i realizacjach artystycznych.
Prof. Anna Markowska
ZAPOWIEDŹ VII KONFERENCJI SZTUKI NOWOCZESNEJ W TORUNIU
FORMIŚCI – BUNT – JUNG IDYSZ. W STULECIE POLSKIEJ AWANGARDY ARTYSTYCZNEJ
FORMISTS – BUNT – YUNG YIDDISH. IN HUNDRED YEARS OF THE POLISH AVANT-GARDE ART
TORUŃ, 7-9. 11. 2017
Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata i Zakład Historii Sztuki Nowoczesnej Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w związku ze stuleciem niepodległości postanowiły poświęcić VII Konferencję Sztuki Nowoczesnej problematyce polskiej awangardy artystycznej lat 1917-1923, w szczególności trzem najważniejszym, lecz bardzo stylistycznie i programowo odmiennym grupom artystycznym.
Konferencja, która będzie mała miejsce w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu, powinna objąć szeroki zakres zagadnień składających się na program, twórczość i działalność polityczno-społeczną tych grup. Formiści – najszersza z nich, była stowarzyszeniem skupiającym młodą generację twórców, podzieloną na nurty: ekspresjonistyczno-kubizujący (kubo-ekspresjonistyczny) oraz klasycyzujący (pod wpływem Eli Nadelmana), których program i twórczość ewoluowały w kierunku sztuki narodowej i państwowotwórczej, zmodernizowanej przez awangardę. Bunt – to ściślejsza grupa ekspresjonistycznych artystów, związanych z Berlinem, o radykalnie lewicowym programie politycznym, łączącym się jednak ze wsparciem Józefa Piłsudskiego, która poprzez geometryzację przedstawień po raz pierwszy w Polsce ewoluowała do sztuki abstrakcyjnej. Wreszcie Jung Idysz – grupa twórców, która od ideologii żydowskiego „odrodzenia narodowego” przeszła do lewicowego zaangażowania politycznego, tworząc odmienną, metaforyczną sztukę tzw. ekspresjonizmu żydowskiego, wyrażającą mistyczną – chasydzką wizję świata. Ruch artystyczny, którego szczyt przypadł na około 1920 rok, rozpoczął się w 1905 roku w kręgu krakowskiej grupy „Pięciu”, a przede wszystkim w znakomitej twórczości polskich malarzy i rzeźbiarzy w kolonii w Paryżu, którzy reprezentowali szeroki przekrój kierunków i postaw od postimpresjonizmu (Ślewiński, Peske, Muter), przez fowizm (Stückgold, Gwozdecki), klasycyzm, często ewoluujący do Art déco (Nadelman, Zak, Merkel), kubizmu (Marcoussis, Hayden, Lambert Rucki) i Ecole de Paris (Kisling). Ważne jest zbadanie fascynującego niemiecko-rosyjskiego pogranicza kulturowego na ziemiach polskich od Kowna po Katowice, skąd pochodziło wielu wybitnych polskich, niemieckich i żydowskich artystów.
Program konferencji podzielony zostanie na części: krajową (wewnątrzpolską) i międzynarodową, służącą badaniom porównawczym. Nasuwa się wiele zagadnień historycznych, społeczno-kulturalnych, ideowych, które w momencie wojennego rozpadu starego porządku pojawiły się, tworząc pełną napięć kulturę nowego państwa. Jaki był stosunek generacji młodej awangardy do poprzedniego pokolenia, skupionego w towarzystwach „Sztuka” czy „Wiener Sezession”? Czy był to generacyjny konflikt młodych ze starymi (jak w Niemczech) czy kontynuacja (Malczewski, Wyspiański, Pautsch)? Jak przedstawiał się stosunek członków grup (i innych artystów) do okropności wojny, po której miało nastąpić wyzwolenie ludzkości, a nastąpiły nowe wojny i rewolucje. Stąd w twórczości „aktywistycznych” grup (jak Bunt) pojawiły się interpretacje Jezusa Chrystusa jako Nowego Człowieka – rewolucjonisty i ikonografia z Nowego Testamentu jako wyraz nadziei na zmianę. A ten sam Jezus – Nowy Człowiek stawał się w twórczości żydowskich artystów prorokiem, łączącym Stary i Nowy Testament, wprowadzającym Żydów do nowej, judeo-chrześcijańskiej Europy. Jak należy zdefiniować pojęcie grup artystycznych, z których Bunt był pierwszą założoną po ustaniu działań w Cesarstwie Niemieckim. Od Wiednia po Rygę, od Hamburga do Bukaresztu powstawały grupy artystyczne o różnym programie, konstrukcji i formach działania, często poprzedzone ruchem „niezależnych wystaw” i konfliktem pokoleń. Skąd czerpały on wiadomości o sztuce (z zadziwiającym „kanałem” w jidisz, łączącym Moskwę i Kijów przez Warszawę i Berlin z Paryżem i Nowym Jorkiem)? Jakimi cechami odznaczały się owe grupy? W jakich środowiskach egzystowały, komunikując się (lub nie) przez własnych teoretyków i prasowych krytyków ze społeczeństwem. Jaką rolę spełniały wydawane przez nie pisma? Jak kontaktowały się ze światem, wysyłając członków i własne dzieła na wystawy do Paryża lub Berlina czy przedstawicieli na Kongres Sztuki w Düsseldorfie? Jaka była rola i pozycja kobiet w grupach? Jakie relacje między plastykami, literatami czy krytykami w grupach? Jakie stosunki panowały w grupach wielonarodowych?
Organizatorami konferencji są: dr Małgorzata Geron (autorka monografii Formistów; m.geron@poczta.fm) i prof. Jerzy Malinowski (autor monografii Buntu i Jung Idysz).
Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata
Strona internetowa: WWW
Oddział Warszawski
Dr Anna Rudek-Śmiechowska – administrator profilu (rudekanna@gmail.com).
Oddział Krakowski
Aleksandra Görlich – administrator profilu (krakow@world-art.pl)
Składki
Zarząd gorąco prosi i przypomina członkom o płaceniu składek za okres od rejestracji Instytutu, to znaczy od lipca 2011 roku (normalna składka – 10 zł; ulgowa dla doktorantów – 5 zł, dla emerytów i rencistów – również ulgowa 5 zł, wprowadzona uchwałą zarządu od października 2012 roku). Składki stanową podstawowy fundusz, z którego możemy pokrywać koszty utrzymania lokalu Instytutu; czynsz za wynajem oraz rachunki za energię elektryczną i wodę to łącznie około 1000 zł miesięcznie.
Numer konta Instytutu w Credit Agricole Bank Polska:
24 1940 1076 3101 7420 0000 0000
„Lokal przy ul. Foksal 11 jest wykorzystywany na cele kulturalne przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata dzięki pomocy Miasta Stołecznego Warszawy – Dzielnicy Śródmieście.”
