Hasło Instytutu
Polska wersja Polska wersja Polska wersja English version

AKTUALNOŚCI

2020-02-12

Zarząd przesyła informację o wykładzie

członkini instytutu dr Małgorzaty Geron

„Rita Sacchetto. Od obrazów tanecznych do tańca formistycznego.” Wykład Małgorzaty Geron

 

16 lutego (niedziela) o godz. 13.00 zapraszamy na wykład Małgorzaty Geron „Rita Sacchetto. Od obrazów tanecznych do tańca formistycznego.”    

Wykład towarzyszy wystawie „August Zamoyski, Myśleć w kamieniu”.
Muzeum Literatury, Rynek Starego Miasta 20 w Warszawie. Wstęp wolny.       

Rita Sacchetto (1880? – 1959) była światowej sławy tancerką. Uznanie przyniosły jej obrazy taneczne. Przedstawienia inspirowane znanymi obrazami, stanowiły syntezę plastyki, muzyki, pantomimy i tańca, wpisując się w nurt tzw. „wolnego tańca”. Artystka występowała od 1905 roku niemal w całej Europie i Stanach Zjednoczonych.  Z powodzeniem grała również w filmach, produkowanych przez  słynną  kopenhaską  Nordisk Film. Ciekawym etapem w rozwoju jej kariery artystycznej był pobyt w Polsce. Od 1918 roku przez niemal dziesięć lat mieszkała wraz ze swoim mężem rzeźbiarzem Augustem Zamoyskim w Zakopanem, gdzie prowadziła znaną szkołę tańca. W tym okresie Sacchetto współpracowała z Formistami, tworząc oryginalną koncepcję tańca formistycznego, prezentowanego poza Polską między innymi także w Monachium, Wiedniu i Pradze. Jej pokazy szeroko opisywane w prasie, inspirowały wielu artystów z kręgu awangardy.

Dr Małgorzata Geron adiunkt w Katedrze Historii Sztuki Nowoczesnej i Pozaeuropejskiej Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autorka książek  Tymon Niesiołowski (1882 – 1963). Życie i twórczość (2004) , Formiści. Twórczość i programy artystyczne(2015), a także katalogów wystaw i artykułów poświęconych sztuce nowoczesnej i krytyce artystycznej. Współredaktorka ukazującej się cyklicznie, co dwa lata od 2006 roku, publikacji „Studia o sztuce nowoczesnej/Studies on modern art” (t. I – VI). Członek AICA i Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata. 

 

2020-02-10

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata
zaprasza na wykład

dr Janiny Poskrobko-Strzęciwilk

kuratora Działu Tkanin
Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku

Polski pas kontuszowy i jego międzykulturowe,
artystyczne i techniczne związki z pasami
jedwabnymi z safawidzkiej Persjii
otomańskiej Turcji 17 i 18 wieku

 


Wykład odbędzie się 20 lutego o godz. 17 w siedzibie Instytutu.

2020-02-04

Zarząd Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata

z żalem zawiadamia

o śmierci

członka honorowego Instytutu

  dr. inż. Józefa  Dąbrowskiego

wybitnego specjalisty w zakresie dawnego papiernictwa i drukarstwa

 

(ur. w Warszawie 28 listopada 1940 – zm. w Łodzi 30 grudnia 2019)

Pogrzeb odbył się 9 stycznia 2020 w Łodzi.

Zachowamy Go w życzliwej pamięci.

 

Dr inż. Józef Dąbrowski - prezes International Paper Historians oraz wieloletni pracownik Instytutu Celulozowo-Papierniczego Politechniki Łódzkiej był specjalistą w zakresie problematyki tzw. kwaśnego papieru, współautorem znakomitej i poczytnej monografii Rękodzieło papiernicze oraz autorem wielu publikacji i wykładów z zakresu technologii papieru i jego historii.

Niezwykle ceniliśmy Jego rozległą wiedzę technologiczną i historyczną. Jesteśmy wdzięczni za pomoc w analizie zabytkowych papierów, jaką niejednokrotnie od Niego otrzymywaliśmy.

Prof. Weronika Liszewska
Wiceprezes

 


Zarząd

Informuje, że 

Walne Zebranie członków Instytutu z wyborem Zarządu, Komisji Rewizyjnej oraz przewodniczącego Rady Naukowej  na lata 2020-2023 odbędzie się w 21 marca 2020 roku o godz. 11 (drugi termin 11.15) w Muzeum Azji i Pacyfiku.

W drugiej części zebrania przewidziana jest dyskusja o działalności badawczej, organizacyjnej i wydawniczej Instytutu.

Po zakończeniu Walnego Zebrania członków  odbędzie się Walne Zebranie Oddziału Warszawskiego, połączone z wyborem Zarządu Oddziału.

Sprawozdanie z działalności Instytutu i szczegółowy program Walnego Zebrania zostanie opublikowany w następnym numerze „Sztuki i Krytyki”.

Serdeczne zapraszamy członków płacących składki.

Składki będzie można zapłacić przed rozpoczęciem zebrania.

 


 

POLSKA – JAPONIA  2019

 

Kraków 22.01.2020

Szanowni Państwo

 

Witamy w Nowym Roku 2020 i przesyłamy życzenia wszelkiej pomyślności.

Zakończył się rok 2019 będący czasem szczególnego jubileuszu – 100. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską i Japonią. Dla Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha był to także rok 25-lecia działalności.

Możemy zgodnie stwierdzić, że w większości instytucji zaangażowanych w  naukową, czy artystyczną współpracę z Japonią rok 2019 (niejednokrotnie też 2018) odznaczał się bogatym programem działalności i intensyfikacją prac. Również  po stronie japońskiej można było zauważyć wzmożone i wielowymiarowe zainteresowanie Polską. Szczególnie cenne były projekty inicjujące bądź kontynuujące bezpośrednią współpracę między naszymi krajami, ale też i projekty odkrywające więzi łączące Polskę i Japonię w nieznanych dotąd obszarach. Dzięki tak licznym przedsięwzięciom wiele osób i instytucji zdobyło nowe doświadczenia, czy zainspirowało się do podjęcia kolejnych wyzwań.

Jednak patrząc na sukcesy roku jubileuszowego z perspektywy kilku miesięcy możemy także postawić kilka pytań. Co dalej? Jak dotychczasowe osiągnięcia  przekładają się na działalność po 2019 roku?  W jakim zakresie możliwe jest dalsze zacieśnianie i rozwijanie relacji polsko-japońskich?   Jak powinna wyglądać dalsza współpraca między naszymi krajami i - co nie mniej ważne - między instytucjami w Polsce? Nie ma na nie jednoznacznej odpowiedzi, ale warto te zagadnienia przedyskutować w możliwie szerokim gronie ekspertów i praktyków. Stąd pomysł zorganizowania sympozjum, na które kierujemy niniejsze zaproszenie.

W imieniu Organizatorów:

Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha

Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata

oraz

Komitetu Polska-Japonia 2019

mamy zaszczyt zaprosić na sympozjum:

101 lat relacji polsko-japońskich. Perspektywy, działania, więzi 

27-28 lutego 2020 roku

Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha

30-302 Kraków, ul. Marii Konopnickiej 26

Wierzymy, że wymiana przemyśleń i doświadczeń zdobytych podczas realizacji projektów realizowanych z okazji 100. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych między Polską i Japonią może być trafnym podsumowaniem dotychczasowych dokonań i cennym wyznacznikiem dalszych działań.

  • 27 lutego zaplanowano dyskusje i spotkania robocze w obrębie grup panelowych obejmujących następujące obszary współpracy:

a)    japonistyka (UW, UAM, UJ, UMK)

b)   muzea i kolekcje

c)    wydarzenia (teatralne i nie tylko)

d)   wydawnictwa

  • 28 lutego będzie dniem otwartym, podczas którego zostaną zaprezentowane wnioski z obrad poszczególnych grup i odbędą się spotkania z zaproszonymi gośćmi.

O szczgółach programu będziemy informować w dalszej korespondencji.

Uprzejmie prosimy o potwierdzenie przybycia i wysyłanie wiadomości na adres email: muzeum@manggha.pl w terminie do 15 lutego 2020 roku

W temacie proszę wpisać: Sympozjum polsko-japońskie, luty 2020  

Łączymy pozdrowienia

 

Bogna Dziechciaruk-Maj

Dyrektor Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha

Prof. dr hab. Jerzy Malinowski

Prezes Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata

Komitet Polska-Japonia 2019

PS.

Wszelkie pytania i uwagi prosimy kierować na adres email: muzeum@manggha.pl

 


 

Spotkanie jubileuszowe „Sztuka syntezy sztuk”

 

z okazji 20-lecia działalności Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata i poprzedzających go Stowarzyszenia Sztuki Nowoczesnej  w Toruniu i Stowarzyszenia Sztuki Orientu w dniu 18 stycznia 2020 roku.

 

Otwarcie spotkania:

Szanowni Państwo,  Drogie Koleżanki, Drodzy Koledzy,

 

Otwieram po pięciu latach kolejne rocznicowe spotkanie, obecnie związane z 20-leciem działalności Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata i poprzedzających go Stowarzyszenia Sztuki Nowoczesnej (założonego w 2000 roku) w Toruniu i Stowarzyszenia Sztuki Orientu (powstałego w 2016) w Warszawie, które w 2011 roku połączyły się, tworząc obecną strukturę.

Witam członkinie honorowe Instytutu p. arch. Marię Piechotkową i prof. Swietłanę Czerwonną. Członek honorowy Edward Kajdański, specjalista w zakresie historii i sztuki Chin,  który ze względu na stan zdrowia nie mógł przybyć na spotkanie, przesłał serdeczne pozdrowienia i życzenia owocnych obrad. Kilka dni temu przyszła wiadomość o śmierci dr. inż. Józefa Dąbrowskiego, wybitnego historyka i technologa papieru, członka honorowego naszego Instytutu, który zmarł  30 grudnia 2019 roku i został pochowany w Łodzi.

Pragnę przypomnieć nazwiska zmarłych członków honorowych Instytutu – prof. Zdzisława Żygulskiego jun. (2015) i prof. Zbigniewa Osińskiego (2019), a także autorów, współpracowników i opiekunów – arch. Kazimierza Piechotkę (2010), prof. Romana Marię Sławińskiego, wybitnego sinologa (2014), Avigdora Poséqa, ostatniego profesora historii sztuki na Uniwersytecie Hebrajskim pochodzącego z Polski (2016), oraz  profesorów Witolda Dobrowolskiego i Józefa Poklewskiego,  którzy odeszli od nas w 2019 roku.

Ostatnie pięć lat przyniosło Instytutowi spore osiągnięcia. Na podstawie decyzji  Ministra Nauki i Szkolnictwa nr 513/Kat/2017 z 25 października 2017 roku Instytut w wyniku parametryzacji został placówką badawczą.  W Komunikacie MNiSW z 16 stycznia 2019 roku w sprawie wykazu wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe Instytut  ujęto w poziomie I wykazu (poz. 309) z 80 punktami.

Placówka uzyskała dwa granty z Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki MNiSW, w tym duży: „Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego’”, grant British Library i Fundacji Arcadia „Digitalisation and Preservation of the Manuscipts and Documents at the Biblioteca Generale di Terra Santa and the Franciscan Archives in Old Jerusalem”,  środki na projekty z Instytutu Polonica MKiDN, w tym: „Rezydencje i siedziby szlacheckie na terenie W. Ks. Litewskiego” oraz liczne dofinansowania publikacji książek i czasopism z MNiSW (Działalność upowszechniająca naukę) i MKiDN (Instytut Książki).

Instytut, głównie we współpracy z Wydawnictwem Tako w Toruniu, opublikował w latach 2015-2019 sto książek i tomów roczników (łącznie ze znajdującymi się jeszcze w druku). Wydaje 10 czasopism i 6 serii, a także książki poza seriami. Zorganizował i współorganizował 20 konferencji, głównie międzynarodowych.

Jednak Instytut od początku istnienia zawsze znajdował się w trudniej sytuacji finansowej, nie posiadając stałych dochodów na badania, konferencje, publikacje i utrzymanie siedziby przy ul. Foksal. Statutowo nie prowadzi działalności gospodarczej. Dzięki współpracy z Wydawnictwem Tako udało się nam zorganizować działalność wydawniczą. Po moim otwarciu zagadnienia finansowe i sprawy wydawnicze przedstawią dr Magdalena Furmanik-Kowalska (wicedyrektor) i Tomasz Klejna – szef Wydawnictwa Tako.

Zakres zainteresowań Instytutu odróżnia go od katedr uniwersyteckich. Nie prowadzi zasadniczo badań dawnej sztuki zachodnioeuropejskiej, wychodząc za to w kierunku niemal nieobecnych dotychczas w Polsce studiów nad sztuką Azji, Afryki, Ameryki Łacińskiej, ale także Europy Południowo-Wschodniej i Wschodniej, wreszcie sztuki mniejszości narodowych (Ormian, Tatarów i Żydów). Skupia obok historyków sztuki – architektów, etnologów, konserwatorów dzieł sztuki, orientalistów i teatrologów.    

Układ spotkania oddaje historię naszego środowiska, które zrodziło się w kręgu Zakładu Historii Sztuki Nowoczesnej i Pracowni Sztuki Orientu na Wydziale Sztuk Pięknych UMK. W Toruniu miały miejsce pierwsze Konferencje Sztuki Nowoczesnej oraz Toruńskie Spotkania Historyków i Konserwatorów Sztuki Orientu.

Pierwszy panel naszego spotkania, który poprowadzi prof. Anna Markowska (przewodnicząca Rady Naukowej Instytutu), dotyczy  sztuki współczesnej (w tym nowych mediów) i krytyki artystycznej, którymi zajmowało się dawne Stowarzyszenie Sztuki Nowoczesnej w Toruniu. Do tego zakresu wpisują się badania nad sztuką polską na emigracji.

Po założeniu Stowarzyszenia Sztuki Orientu w Warszawie ukształtował się zakres badań sztuki Azji i Afryki, a przy stowarzyszeniu powstała Sekcja Sztuki Ameryki Środkowej i Południowej. W 2019 roku ważne wydarzenia    wiązały się z działalnością Komitetu Polska-Japonia. Ten zakres będzie  przedmiotem drugiego panelu, który poprowadzi dr Joanna Wasilewska (była pierwsza wiceprezes stowarzyszenia).

W kręgu obydwu stowarzyszeń rozwinęły się badania nad Europą Południowo-Wschodnią i Wschodnią, obejmujące sztukę Bizancjum i  wschodniego chrześcijaństwa na Bałkanach, Rusi, badania nad sztuką  XVII -XX wieku w Polsce, Europie Środkowej i Wschodniej,  nad sztuką Żydów, Ormian i Tatarów. Ten panel poprowadzi prof. Waldemar Deluga – wiceprezes Instytutu.

Panele zostaną poprzedzone wspomnieniem o dr. Józefie Dąbrowskim, prezentacjami tomu „Oppidum Judeorum” przez p. Marię Piechotkową oraz ostatniej, wydanej pośmiertnie książki prof. Witolda Dobrowolskiego przez prof. Teresę Grzybkowską.

Na koniec pragnę przypomnieć, że Instytut ma swojego naukowego patrona. Jest nim prof. Joseph (Józef) Saunders, pochodzący z Londynu, następca prof. Franciszka Smuglewicza na stanowisku kierownika Oddziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Wileńskiego, który pierwszy na europejskich uniwersytetach został profesorem zwyczajnym „literatury sztuk pięknych”. Jego wykłady (drugie po Dominiku Fiorillu w Getyndze), których słuchało pierwsze  pokolenie polskich romantyków (w tym Adam Mickiewicz i Kanuty Rusiecki), obejmowały swoim zakresem sztukę współczesną całej Europy (od Włoch do Anglii i Rosji), sztukę starożytną Egiptu, Grecji, Etrusków, Rzymu, Żydów („Hebrajczyków”), sztukę Azji – Persji i Indii, a także zagadnienia  myśli o sztuce. Pierwszy wykład „Discours sur l’influence et l’utilité des arts imitatifs” (O wpływie i użytku sztuk naśladowczych) wygłosił na otwarciu roku akademickiego 1810. Był autorem pierwszego naukowego tekstu o sztuce polskiej – „Wiadomości o życiu i dziełach Szymona Czechowicza” (1817) i promotorem pierwszej pracy magisterskiej z historii sztuki w Europie – „O stylu rzeźby u Egipcjan i badaniu przyczyn, które wpłynęły na uniformizację jej stylu”, napisanej przez  Wincentego Smokowskiego. Konferencję jemu poświęconą przygotowaliśmy w 2010 w Toruniu.

Prof. Jerzy Malinowski

Prezes

 


Teresa Grzybkowska

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata

Wspomnienie  o Profesorze Witoldzie  Dobrowolskim 

Podróż do Włoch Elżbiety Lubomirskiej i Stanisława Kostki Potockiego.           

Geneza łańcuckiej kolekcji starożytności.

(Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata i Wydawnictwo Tako,     

Warszawa – Toruń 2020)

Profesor  Witold  Dobrowolski  był człowiekiem szczęśliwym, spełnionym w życiu osobistym i zawodowym. Mieliśmy  szczęście  cieszyć się jego  przyjaźnią, odwiedzał nas  często w Warszawie,  lubił   oglądać  i  komentować  pejzaże  fotograficzne  Andrzeja,  zwłaszcza  te  z Hiszpanii i Paryża. 

Był archeologiem śródziemnomorskim, historykiem  sztuki  i  pasjonatem  sztuki  niemal we wszystkich jej odmianach,  także   kolekcjonerem. Szczególnie cenił ceramikę  wszystkich  epok, posiadał piękny zbiór naczyń  z  międzywojnia.  Zjawiska  artystyczne   traktował globalnie, znał i cenił sztukę  współczesną, był przyjacielem  artystów. Dlatego  w latach 90. XX wieku  jego wykłady  w  gdańskiej  Akademii Sztuk  Pięknych  i założonej przeze  mnie historii sztuki na Uniwersytecie  Gdańskim  były prawdziwym sukcesem.  Szlify  uczonego zdobył pod kierunkiem  prof.  Kazimierza  Michałowskiego, cieszącego się w świecie  nauki  ogromnym autorytetem, który nadał bieg  jego karierze,  wskazał  Etrusków jako temat na wiele lat pracy, nikt wówczas  Polsce  nie zajmował się tym tematem. Profesor Dobrowolski stał się jednym z  najwybitniejszych etruskologów w skali światowej. Uczestniczył w ekspedycjach  archeologicznych we Włoszech i Egipcie.  Pisał o sztuce Etrusków, mitach morskich antyku, opublikował  piękny  katalog waz greckich z kolekcji wilanowskich, wydany  przy okazji wystawy. Niemal  pół wieku pracował w Muzeum Narodowego  w Warszawie,  kierując działem  sztuki starożytnej. Zrobił kilka wystaw, m.in. Świat  Etrusków (1990),  Wokół „Quo vadis”. Sztuka i kultura  Rzymu czasów Nerona (2001), Sport i Olimpiady w starożytności (2004), Wazy greckie w kolekcji Stanisława Kostki Potockiego (2007) – ta ostatnia nagrodzona  Sybillą. Wyjątkowo piękna  była   wystawa  rzeźb Igora Mitoraja w Pałacu Prezydenckim ze znakomitym katalogiem zawierającym m.in. jego własny esej,  w którym  dał mistrzowską analizę   sztuki   tego zafascynowanego antykiem greckim artysty.  Rozumiał język  twórców  różnych epok; artysty etruskiego, Smuglewicza, Siemiradzkiego, Mitoraja.   Witek, jak nazywali Go przyjaciele, był niezrównanym towarzyszem  rzymskich i neapolitańskich  wypraw po muzeach, placach i budowlach,   jego wiedza  dorównywała  wyjątkowej  wrażliwości  artystycznej.  Znał doskonale Rzym,  przebywając kilkakrotnie na stypendiach prof. Karoliny Lackorońskiej,  jej też    dedykował swą ostatnią książkę.  Ostatnie dziesięć  lata   życia spędzał Profesor  Dobrowolski  między  Warszawą a ukochanymi Włochami, zwłaszcza  Neapolem,  które to miasto darzył równie wielką  miłością.

 Witold Dobrowolski  napisał kilka znakomitych artykułów  wykazujących jak bardzo  zrozumiał, co dzieło sztuki  ma  do powiedzenia.  Podziwiam  szczególnie dwa studia. W jednym dał mistrzowską   analizę  ikonograficzną Sali Jadalnej w Białym Domu w Łazienkach.  Odkrył  decydującą rolę posągu Wenus-Izydy   w zrozumieniu  złożonej wolnomularskiej ikonografii  tej Sali.       Dał  też odkrywczą  interpretację   budowli  znanej jako Świątynia Diany   w Arkadii Heleny Radziwiłłowej. Udowodnił, że jest  to świątynia poświecona  Dianie Artemidzie Efeskiej – Dawczyni życia, a nie Dianie Łowczyni niosącej śmierć. Owa Diana  Artemida Efeska  odgrywała ważną rolę w programie  wolnomularskim.

Ostatnimi laty fascynowało  go nowe odczytanie  głęboko erudycyjnego malarstwa Henryka Siemiradzkiego. Obaj – uczony i  artysta stali się partnerami w tym ponadczasowym  dyskursie twórcy  i  interpretatora. Dobrowolski należał do zespołu stworzonego przez prof.  Jerzego Malinowskiego przygotowującego „Korpus  malarstwa  Henryka Siemiradzkiego”.  Artykuły Dobrowolskiego  o Sądzie Parysa i wazach greckich w twórczości Siemiradzkiego  nadały nowy wymiar badaniom nad obrazami rzymskiego mistrza.  Udowodniły, że  wiedza  artysty była na miarę  uczonej erudycji. Profesor pragnął jeszcze napisać książkę o  malarstwie Franciszka Smuglewicza, która zapewne byłaby niezmiernie ważna  dla badań nad  szeroko pojętą kulturą polskiego Oświecenia. Zachowały się, w zbiorach rodziny,  notatki i materiały Profesora do tej pracy, która teraz  czeka na  badacza chętnego, by podjąć  trud  zdefiniowania  nowych ustaleń Dobrowolskiego  i kontynuacji   własnych  badań  nad  twórczością   tego artysty – ważnego dla  sztuki polskiego Oświecenia.

Ostatnia książka  Podróż do Włoch  Elżbiety Lubomirskiej i Stanisława Kostki Potockiego. Geneza łańcuckiej kolekcji starożytności    jest książką niezwykle  fascynującą. Została  bowiem oparta na   niemal rocznej  korespondencji  ponad 60  listów  pisanych  przez Stanisława Kostkę Potockiego z Karsbadu i Włoch  od lipca 1785  do maja 1786  (list szedł niekiedy 2 miesiące, wszystkie podlegały cenzurze urzędników królewskich) do żony pozostającej w ogrodach  Olesina  i przebudowującej apartamenty własny i  męża.  Pilnie  nasłuchiwała wiadomości o zakupach  waz, rzeźb, obrazów, ale też  szczególnie lubianych przez siebie gemm.

Zarówno  księżna Elżbieta Lubomirska,  jak i hrabia Stanisław Kostka Potocki  byli  osobowościami  wyrazistymi. Lubomirska,  dysponująca gigantycznym  majątkiem, wykształcona i znana w świecie europejskiej arystokracji, ceniła swego zięcia   za znajomość  sztuki. Potocki,  wykształcony w Turynie,  znał  Italię dzięki wcześniejszym tam pobytom, a dzięki własnym pasjom stał się  wielkim miłośnikiem i znawcą sztuki włoskiej i  znanym w Polsce  entuzjastą sztuki antycznej. Jego napisany po latach, oparty na wiedzy i wynikający z autopsji Winckelmann polski   był  pierwszą w języku polskim książką o sztuce starożytnej,   do dziś  wznawianą  nietracącą   na  aktualności, podobnie   jak  wydana w 1820  roku  Podróż do Ciemnogrodu. W podróż do Włoch Lubomirska i Potocki wyruszyli po kompromitującej  stronnictwo Czartoryskich aferze Dogrumowej, sprawie tej Dobrowolski poświęca  cały duży rozdział. 

Wydawało się, że konstrukcja Podróży do Włoch Elżbiety Lubomirskiej i Stanisława Kostki Potockiego…,  oparta na cytatach w wielkich fragmentach we francuskim oryginale i tłumaczeniach, może  wywołać  czytelnicze  znużenie. Nic mylniejszego.  Książka jest pasjonująca,  czyta się ją niemal jednym tchem, Autor bowiem pokazuje, jak kolekcja może stać się przedsięwzięciem o charakterze politycznym.

Lubomirska, skompromitowana  aferą Dogrumowej,  wyjechała w marcu 1785 roku do Karsbadu wraz z zięciem  Stanisławem  Kostką Potockim.  W Karsbadzie, gdzie było wyborne towarzystwo, księżna marszałkowa podjęła decyzję podróży do Włoch, zapewne na wiadomość o takiej  wyprawie księcia Stanisława Poniatowskiego, znanego kolekcjonera,   związanego z nielubianym przez nią królem.   Wyprawa  miała  więc cel polityczny i prestiżowy –  z takiego punktu widzenia spogląda Dobrowolski na  zakupy dzieł sztuki  dokonywane  przez księżną marszałkową. Potocki mający opinię  wybornego  konesera,  znany w Rzymie, ale  i Neapolu,  pomagał teściowej w zdobywaniu  dobrych i efektownych  dzieł sztuki.   

Tak więc z Karsbadu przez Wiedeń wielka  karawana, m.in. z chirurgiem, kuchmistrzem, służbą, która  wyprzedzała  Lubomirską i jej świtę,  by przygotować  kwaterę, udała  się do Włoch. Zatrzymywano się i zwiedzano  Wenecję, Padwę, Vicenzę, Mediolan i okolice, zabawiono nieco w Bolonii,  potem dłużej w Rzymie i  najdłużej  w Neapolu, po czym ponownie w  Rzymie.  Wspaniałe były to podróże – długie,  bez pośpiechu, kiedy można było do woli nasycić się  pięknymi widokami i atmosferą miejsca.  I choć celem nie były włoskie wakacje, ale poważny trud kolekcjonerski,  to po drodze  niemal codziennie bywano w operze, czy też słuchano muzyki na koncertach. Lubomirska zachwycała się głosem sławnych  śpiewaków. Muzyka  była chyba jej największą pasją, obok astronomii kultywowanej w Łańcucie  już w latach późniejszych. Na wszystko  starczyło czasu.   Łącznie  niespełna  pięć miesięcy przeznaczono  (niemal trzy w Neapolu) na zakup  różnych waz   attyckich czarno- i czerwonofigurowych, waz czarno pokostowanych, attyckich i południowoitalskich,   a także waz Gnathia.   Nie było w  tym zbiorze  waz orientalizujących korynckich, uznawanych przez Potockiego  za najstarsze, ale Lubomirska  kupiła w Neapolu wazy z impasto i bucchero. Zespół zabytków klasycznych kupionych przez księżną Lubomirską w czasie pobytu w Neapolu i Rzymie na przełomie 1785 i 1786 roku nigdy  jako całość   nie był przedmiotem zainteresowania  uczonych. Inaczej jest  z rzeźbami marmurowymi, zwłaszcza  tymi, które  uchodzą  za perły kolekcji łańcuckiej. Są to:  Hermes na baranie, „Dionizos” na panterze oraz Amor na lwie, które należą do najlepiej opracowanych  i znanych dzieł antycznych nie tylko w Łańcucie,  ale  i  w Polsce. 

Łącznikiem  między kolekcjami łańcucką i wilanowską jest zespół waz z impasto i bucchero, kupiony  przez marszałkową i pozostawiony w Wilanowie gdy przekazywała  córce Aleksandrze  i Stanisławowi Kostce Potockim pałac wilanowski. 

Zbiór waz w Łańcucie  to nie tylko największy  jednorodny zespół  wczesnej ceramiki kampańsko-etruskiej  w Polsce, ale także rzadki poza Italią w XVIII wieku przykład jednorodnego zbioru ceramiki tego typu związany z okresem dominacji kultury etruskiej w Kampanii. Z tej wyprawy  przywiózł też Stanisław Kostka piękny posąg Leżącej Menady, kupiony przez marszałkową w Rzymie i ofiarowany Potockiemu, który do dzisiaj znajduje się w  Wilanowie.

 Zbiory starożytne waz i rzeźb zgromadzone  w Łańcucie należą do najcenniejszych  dzieł sztuki antycznej  w Polsce obok zbioru wilanowskiego i nieborowsko-arkadyjskiego. Warto też sobie  uświadomić, że dla  swoich rzeźb antycznych Lubomirska stworzyła wyjątkową,  niezwykle oryginalną architektonicznie galerię w pałacu w Łańcucie.  Poza dwoma hermami   rzeźby szczęśliwie  nie zostały w 1944 roku przez Potockich, spadkobierców marszałkowej, wywiezione za granicę. 

Książka  Witolda Dobrowolskiego  jest bardzo atrakcyjna  nie tylko ze względu na  uporządkowanie i scharakteryzowanie  łańcuckich   zbiorów starożytności.  Ważne są  także zawarte w listach Potockiego wiadomości o życiu codziennym  i artystycznym tego czasu  i obyczajach   europejskiej arystokracji.   

PSSO PSSO

Ostatnie publikacje

SPRAWOZDANIE I BIBLIOGRAFIA / REPORT AND BIBLIOGRAPHY 2000-2015
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA, nr 7-8 (82-83)
więcej
KULTURA ARTYSTYCZNA T. 2
więcej
STUDIA Z ARCHITEKTURY NOWOCZESNEJ / STUDIES ON MODERN ARCHITECTURE, T. 6
więcej
ARTE DE AMERICA LATINA – SZTUKA AMERYKI ŁACIŃSKIEJ, NR 8
więcej
WORLD ART STUDIES 2018 T. 18
więcej
DAGEROTYP 2018 NR 1 (25)
więcej
POZA SERIAMI
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. IV
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. V
więcej
ART OF THE ORIENT, T. 7
więcej
PAMIĘTNIK SZTUK PIĘKNYCH / FINE ART DIARY, T. 8
więcej
SERIES BYZANTINA. STUDIESON BYZANTINE AND POST-BYZANTINE ART, VOL. XVI
więcej
STUDIA O SZTUCE NOWOCZESNEJ / STUDIES ON MODERN ART, T. 6
więcej
SZTUKA EUROPY WSCHODNIEJ / ИСКУССТВО ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ / THE ART OF EASTERN EUROPE T. VI
więcej
POZA SERIAMI / OUT OF SERIES
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA, nr 9 (84)
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA 2019, nr 10 (85)
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM. KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA 2019, nr 11 (86)
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM. KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA 2019, nr 12 (87)
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. VI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
STUDIA I MONOGRAFIE / STUDIES AND MONOGRAPHS
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM. KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA 2020, nr 1 (88)
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM. KOMUNIKAT ZARZĄDU POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA 2020, nr 2 (89)
więcej

Ważna informacja

Zamknij
Ta strona używa plików cookies, aby ułatwić korzystanie z Serwisu. Jeżeli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Więcej na temat plików cookies w Polityce cookies.