Hasło Instytutu
Polska wersja Polska wersja Polska wersja English version

Aktualności

2022-05-11

Zapraszamy na spotkanie seminarium z rzemiosła artystycznego, sztuki stosowanej  i designu.

Aleksandra Kasprzak (MNW), przedstawi referat: 

Śląskie szkło barokowe. Nowe ujęcie zagadnień artystycznych, technologicznych i konserwatorskich.

Termin: 12 maja (czwartek) godz. 16:00. Spotkanie odbędzie się w siedzibie na Foksal z możliwością udziału on-line przez link:

https://teams.live.com/meet/9439615161438

Możliwe, że po godzinie program na chwilę rozłączy spotkanie, wtedy należy ponownie wejść w link i powinno zadziałać.

2022-04-26

BADANIA NAD SZTUKĄ UKRAIŃSKĄ I POLSKO-UKRAIŃSKIMI ZWIĄZKAMI ARTYSTYCZNYMI

Niewiele wiemy w Polsce na temat sztuki ukraińskiej. Nasze badania skupiają się przede wszystkim na Polonikach na Ukrainie, omijając całkowicie od dziesięcioleci zabytki sztuki naszych sąsiadów. Najbardziej zobrazowują to prace inwentaryzacyjne prowadzone przez kilka ośrodków naukowych w Polsce.

Tylko nieliczni badacze próbowali prezentować sztukę ukraińską. W ramach działalności Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką świata wielokrotnie zapraszaliśmy badaczy ukraińskich, by prezentowali swoje wyniki badań i uczestniczyli w konferencja naukowych dotyczących sztuki cerkiewnej. Rezultaty ich badań wielokrotnie były prezentowane na łamach Series Byzantina.  Pojawiały się artykuły dotyczące Rusi Kijowskiej, a także ukraińskiej sztuki barokowej na terenie Ukrainy Zachodniej. Wiele razy omawialiśmy współczesne malarstwo ikonowe.

W roku 2019 ukazała się moja książka Ukrainian Painting between the Byzantine and Latin Traditions (Ostrava-Warsaw 2019), dotycząca malarstwa ukraińskiego w kontekście relacji między światem bizantyńskim i łacińskim. Jest to praktycznie jedyna publikacja w języku angielskim, w której zaprezentowano ikony i malowidła ścienne datowane od XV do końca XVII wieku.

W naszych badaniach naukowych pojawiały się wątki dotyczące związków artystycznych między polskimi a ukraińskim artystami, wzajemne oddziaływanie, ale też historia badań wspólnego dziedzictwa kulturowego.

Cały czas jest to „kropla w morzu”, próbujemy nadrobić zaległości. Pod koniec lutego 2022 z inicjatywy Uniwersytetu w Kent powstała idea publikowania prac dotyczących sztuki ukraińskiej  https://research.kent.ac.uk/emcentraleu/early-modern-history-of-ukraine/

W ramach publikacji Series Byzantina otwarto sekcje Ukrainica i publikowane są artykuły w wersji ukraińskiej i w tłumaczeniu na język angielski http://seriesbyzantina.eu/ukrainica/ W czasie zbierania materiałów okazało się, że prac w języku angielskim jest bardzo mało. Najczęściej dotyczą one zagadnień historycznych, a jeśli chodzi o historię sztuki praktycznie istnieje jedynie kilka książek. Na Ukrainie praktycznie publikowane są książki i artykuły w języku ukraińskim lub rosyjskim. 

Prof. Waldemar Deluga

WALDEMAR DELUGA,

Ukrainian Painting between the Byzantine and Latin Tradition

Ostrava University & Polish Institute of World Art Studies,

Ostrava - Warsaw 2019; ISBN 978-83-949807-9-5 (214 pp.)

W zakresie sztuki nowoczesnej Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata przez cały okres istnienia prowadził badania i dokumentacje dotyczące związków polsko-ukraińskich i sztuki polskiej na terenie Ukrainy. 

Pierwsze prace poświęcone motywom huculskim w malarstwie polskim i ukraińskim około 1900 roku, przedwojennej twórczości fotograficznej Aleksandra Krzywobłockiego we Lwowie i twórczości pochodzącego z tego miasta parysko-nowojorskiego malarza Zygmunta Menkesa ukazały się w „Pamiętniku Sztuk Pięknych” w 2003 roku. W 2004 roku została wydana monografia Katarzyny Rutkowskiej Malarstwo Wilhelma Leopolskiego.

Obok prac polskich historyków sztuki publikowano prace historyków sztuki z Charkowa, Kijowa, Kamieńca Podolskiego i Lwowa. Najważniejszą z nich było opracowanie Jurija Biriulowa Rzeźba lwowska od połowy XVIII wieku do 1939 roku. Od zapowiedzi klasycyzmu do awangardy (2007). 

Przedstawiciele Instytutu brali udział W inwentaryzacji rezydencji na Wołyniu i Podolu. Ich efektem były książki Wioletty Brzezińskiej, w tym  Klasycystyczne założenia pałacowo-ogrodowe na Wołyniu 1780-1831 (2014), a ostatnio inwentaryzacja pałaców Podola pod kierunkiem Joanny Kucharzewskiej.

Bliskie związki ze środowiskiem ukraińskim zostały nawiązane w związku z międzynarodową konferencją  The History of Art History in Central, Eastern and South-Eastern Europe w Toruniu w 2010 roku (publikacja 2012). Uczestniczyło w niej parunastu ukraińskich historyków sztuki.

Nawiązane wówczas kontakty zaowocowały uczestnictwem w konferencjach oraz w publikacjach m.in. w tomach rocznika „Sztuka Europy Wschodniej”.  W 2019 roku ukazał się  obszerny tom Sztuka ukraińska XX wieku i polsko-ukraińskie związki artystyczne pod red. Jerzego Malinowskiego, Agnieszki Pospiszil i Ewy Sułek, którego autorami byli przede wszystkim ukraińscy historycy sztuki, w tym Ołeksandr Fedoruk, Vita Susak, Myrosława Mudrak (USA), Iwanna Pawełczuk, Ludmiła Sokoluk, Lubow Żwanko, Tatiana Kara-Wasiliewa, Olga Łagutenko, Natalia Ursu, Jurij Biriułow, Orest Hołubec, Jurij Kryworuczko. Po raz pierwszy wydane zostało w Polsce opracowanie poświęcone sztuce ukraińskiej XX wieku.

Także w następnych  konferencjach i tomach wydawnictw Instytutu wzięli udział ukraińscy badacze. W ostatniej z nich w ubiegłym roku w Paryżu Des collections aux musées.  Collectionneurs et passeurs culturels au temps de Feliks Jasieński (1861-1929) uczestniczyły Hanna Rudyk i Vita Susak.

Prowadzone są badania dotyczące m.in. środowiska artystycznego Lwowa w I połowie XIX wieku i współczesnego życia artystycznego Kijowa.

Sztuka lwowska I połowy XIX wieku, widziana jako lokalny fenomen, ale również w kontekście relacji europejskich (głównie wiedeńskich) stanowi przedmiot dociekań Agnieszki Świętosławskiej, autorki m.in. artykułów dotyczących twórczości postaci ważnych dla tamtejszego środowiska czy zagadnień krytyki artystycznej (Początki krytyki artystycznej we Lwowie (1837-1847), „Pamiętnik Sztuk Pięknych” 2021). Badania nad lwowskim życiem kulturalnym nakreślają proces formułowania się nowoczesnego środowiska artystycznego w wielokulturowej stolicy ówczesnej Galicji Wschodniej (por. Pomiędzy romantyzmem a biedermeierem. Lwowskie malarstwo pierwszej połowy XIX wieku, „Sztuka Europy Wschodniej” 2020).

Ewa Sułek analizuje przestrzenie artystycznym powstałe w niepodległej Ukrainie, które reprezentują dwa modele funkcjonowania - prywatny i publiczny. Wybrane miejsca to PinchukArtCenter i Mystetskyi Arsenal National Art and Culture Museum Complex. Praca skupiona jest na procesach gromadzenia i eksponowania dzieł sztuki, narracjach kuratorskich i instytucjonalnych, a także na uwarunkowaniach politycznych i historycznych, które ukształtowały wybrane instytucje, oraz potrzebach ideologicznych stojących za każdą z nich.

Wkrótce zostaną przygotowane następne konferencje i publikacje, na które zostaną zaproszeni koledzy i koleżanki z Ukrainy.

Bibliografia publikacji Instytutu:  https://www.world-art.pl

Prof. Jerzy Malinowski

Członek zagraniczny Ukraińskiej Akademii Sztuki  


Sztuka ukraińska XX wieku i polsko-ukraińskie związki artystyczne,

red.  JERZY MALINOWSKI, AGNIESZKA POSPISZIL, EWA SUŁEK

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata & Wydawnictwo TAKO, Warszawa-Toruń 2019; ISSN 2353-5709 ISBN 978-83-956228-7-8 (308 s.)

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata w związku z ustąpieniem pandemii wznawia swą działalność dydaktyczną i zaprasza  na konferencje międzynarodowe, ogólnopolskie seminaria, wykłady, prezentacje własnych publikacji i zebrania naukowe Oddziałów.


SEMINARIA  

RZEMIOSŁO ARTYSTYCZNE, SZTUKA STOSOWANA, DESIGN

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata       

zaprasza 

na seminaria z referatami:

 - 12 maja,  Aleksandra Kasprzak (MNW), Śląskie szkło barokowe. Nowe ujęcie zagadnień artystycznych, technologicznych i konserwatorskich.

-  9 czerwca, Dorota Gutkowska i Stefan Mieleszkiewicz (MNW) Kolekcja Mebli Muzeum Narodowego w Warszawie. Historia zbioru, wystawy, publikacje, prowadzone badania.

Seminaria, prowadzone przez dr Karolinę Wolską-Pabian (Zarząd) i Ewę Mianowską (Zarząd Oddziału Warszawskiego), odbywać się będą w drugi czwartek miesiąca o godz. 16  w siedzibie Instytutu przy ul. Foksal.

Będą miały one formę hybrydową z możliwością uczestnictwa online za pomocą programu Teams.


SEMINARIUM  

SZTUKA NOWOCZESNA

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata       

zaprasza  2 czerwca o godz. 17 do siedziby  Instytutu przy ul. Foksal.

na seminarium z wykładem

dr Filipa Pręgowskiego (UMK, PISnSŚ)

The Pictures Generation. Sztuka i krytyka w czasach przełomu

W moim wystąpieniu chciałbym zaprezentować zagadnienia będące treścią książki, nad którą pracowałem w ostatnim czasie, zatytułowanej The Pictures Generation. Sztuka i krytyka w czasach przełomu. Książka zostanie wydana nakładem Wydawnictwa Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika wiosną 2022 roku i poświęcona jest współczesnej sztuce amerykańskiej oraz towarzyszącemu jej dyskursowi artystycznemu. Pojęcie The Pictures Generation odnosi się do luźnej, pokoleniowej grupy artystów, którzy debiutowali w latach 70. XX wieku, a „klasyczny” okres ich artystycznej aktywności obejmuje przełom lat 70. i 80. Identyfikowani z The Pictures Generation twórcy, jak między innymi Cindy Sherman, Sherrie Levine, Barbara Kruger, Troy Brauntuch, Robert Longo, Jack Goldstein czy David Salle, w swojej twórczości posługiwali się głównie (choć nie wyłącznie) medium fotografii i reprodukcji oraz stosowali cytaty i parafrazy innych dzieł. Problematyzując modernistyczne paradygmaty oryginalności, autorstwa i specyfiki artystycznego medium, sięgali po technikę tzw. zawłaszczania (appropriation), a czynili to głównie po to, by poddać krytycznej analizie obraz (zwłaszcza funkcjonujący w sferze kultury popularnej i masowych mediów, ale nie tylko) i wskazać jego źródłową niemoc w zakresie tworzenia znaczeń oraz podatność na manipulacje semantyczne. Podkradając cudze obrazy artyści The Pictures Generation zakwestionowali modernistyczny model artysty jako kreatora form i znaczeń, wybierając dla siebie rolę dysponujących gotowymi elementami dizajnerów, montażystów i reżyserów.

Seminarium będzie miało  formę hybrydową z możliwością uczestnictwa online za pomocą programu Teams.

2022-04-19



Генрих Ипполитович Семирадский (1843–1902) — крупнейший мастер европейского академизма, фигура международного масштаба.

Поляк по происхождению, учившийся в Харькове и Петербурге, большую часть активной творческой жизни проведший в Италии, он принадлежит теперь как русской, так и польской культуре, но более всего — миру европейского неоклассицизма. Его называли «последним классиком» искусства XIX столетия, но этот классик жил и творил в эпоху главенства реализма. На его больших и малых полотнах далекий мир древних цивилизаций воскрешен иллюзией солнечного света, доскональным знанием истории художника-эрудита, облечен в отточенную художественную форму кистью живописца-виртуоза. Он легко убеждает нас в том, что античность — не золотой сон, пригрезившийся человечеству, а быль. Осязаемый, чувственный, красочный образ античности, созданный Семирадским, стал своего рода эталоном в последней трети XIX столетия, его картины служили источником для литературных произведений из «античной» жизни (знаменитый роман Генриха Сенкевича «Камо грядеши» и др.) и кинофильмов.

На выставке будет представлено около 100 работ Семирадского, а также ряд произведений мастеров его круга из российских и зарубежных собраний. Графика, живопись и скульптура второй половины XIX века в пространстве экспозиции вступят в диалог с работами современных художников — произведениями авторов «Новой Академии» Тимура Новикова, серией фотографий Тимофея Парщикова «Times New Roman».

 


 

The Cycle of International Conferences Sonatic
Soundscapes of M. K. Čiurlionis

We are happy and proud for the first conference dedicated to M. K. Čiurlionis' Sonatas which was organised in 2021. The wide horizons of the speakers allowed to reveal the work of the Lithuanian genius in a nuanced and penetrating way. A publication based on the first conference papers is currently being finalized. It is named “M. K. Čiurlionis Creative Studies”.

The cycle of international conferences will cover seven annual conferences dedicated to M. K. Čiurlionis' sonatas:

  1. Beginning of the cycle: Spring Sonata
  2. Apotheosis of Light: The Sonata of the Sun
  3. Exotic Openings: The Sonata of the Pyramids
  4. Cosmic Ontology: Sonata of the Stars
  5. Mythologem of Life: Sonata of the Serpent
  6. Sonatic Soundscapes: Summer Sonata
  7. Meditations of Natural Elements: The Sea Sonata

The Second International Conference Mythologem of Life:

Sonata of the Serpent

Suggested topics for your 30-minute presentation:

• See by listening and listen by looking;

• Disclosure of audiovisual harmonies;

• Anthropology of Čiurlionis’ image;

• The vitality of musical thinking;

• Čiurlionis’ deep psychoanalysis;

• Intersection of space and time in Sonatic paintings;

• Birth of light and joy, an exaltation of the sun;

• Reception of Čiurlionis aesthetics in modern culture;

• Psychocultural layers of epochs and civilizations in Sonatic paintings;

• Self-creativity — to read Čiurlionis via Uždavinys, Bergson, Merleau-Ponty;

• Ontologies of new realities;

• Mythological impulses of primordiality;

• Structure of a sonata’s harmony;

• Čiurlionian aesthetics of elevation;

• Resonances of Čiurlionian Sonatas and the Fine Arts of Eastern Civilizations;

• Phenomenology of Čiurlionian mythologemes;

• Topology of human worldliness in Čiurlionis' sonatas.

The first international conference Sonatic Soundscapes of M. K. Čiurlionis will take place on July 1st and 2nd in Druskininkai. Speakers will be able to read the papers remotely.

Please send your titles and abstracts by May 1 to mkcsonatos@gmail.com.

Conference organizing committee: Antanas Andrijauskas, Naglis Kardelis, Algis Mickūnas, Salomėja Jastrumskytė, Rokas Zubovas, Julius Vaitkevičius, Žilvinas Svigaris, Laura Varnauskaitė.

2022-04-06

POLSKI INSTYTUT STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA

KATEDRA HISTORII SZTUKI NOWOCZESNEJ I POZAEUROPEJSKIEJ UMK

STOWARZYSZENIE ARCHITEKTÓW POLSKICH SARP 

zapraszają na konferencję

Antyk w polskiej sztuce i kulturze artystycznej XIX i XX wieku. Od Franciszka Smuglewicza do Igora Mitoraja

w dniach 21-23 września 2022 roku

w pawilonie szklanym SARP w Warszawie, ul. Foksal 2

Językami konferencji będą polski i angielski. Zgłoszenia ze streszczeniami prosimy przesyłać na adres: biuro@world-art.pl do 15 czerwca 2022 roku.

Konferencja zostanie poświęcona inspiracjom antykiem greckim, rzymskim, egipskim i bliskowschodnim w sztuce nowoczesnej i współczesnej, relacjom polsko-włoskim, w tym kolonii artystów w Rzymie, związkom między plastyką a literaturą i teatrem, a także badaniom sztuki antycznej i jej kolekcjom. Program trzydniowej konferencji podzielony zostanie na sesje o zróżnicowanym zakresie merytorycznym. Po każdym referacie, trwającym 20 minut, przewidziany jest czas 10 minut na dyskusję. Także po każdej z sesji przewidziana została dyskusja. Konferencja będzie rejestrowana i emitowana przez Internet, co stworzy warunki uczestnictwa on-line zainteresowanym badaczom. Efektem konferencji będzie tom studiów rocznika „Pamiętnik Sztuk Pięknych”.

W skład Komitetu Naukowego konferencji i publikacji wchodzą: prof. Agnieszka Bender (KUL, PISnSŚ), dr Małgorzata Geron (UMK, PISnSŚ) – sekretarz konferencji m.geron@poczta.fm, dr Dorota Gorzelany-Nowak (MNK), prof. Lechosław Lameński (KUL), prof. Jerzy Malinowski (PISnSŚ) – przewodniczący; prof. Jan Wiktor Sienkiewicz (UMK, PISnSŚ), prof. Krzysztof Stefański (UŁ), prof. arch. Jerzy Uścinowicz (Politechnika Białostocka, SARP, PISnSŚ).

Konferencja jest kolejnym elementem rozpoczętego w 2014 roku programu badawczego PISnSŚ, poświęconego związkom sztuki i kultury polskiej (i środkowo-wschodnioeuropejskiej) ze światem Morza Śródziemnego w XIX i XX wieku. Dzięki tym związkom polska kultura i sztuka zachowały łączność z kulturą Zachodu. Konferencja [i tom studiów] może ukazać ważne źródła nowoczesnej polskiej tradycji artystycznej.

Program realizował skupiony wokół PISnSŚ międzynarodowy zespół badawczy, złożony z historyków sztuki, architektów, archeologów, filologów i konserwatorów dzieł sztuki z uniwersytetów i muzeów narodowych.

Efektami działalności zespołu był monumentalny Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego, zrealizowany w latach 2015-2020 w ramach „Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki” (moduł „Tradycją 1a”), którego efektem był tom 1-2 - katalog w wersji polskiej i angielskiej, tom 3 – Głosy o twórczości Siemiradzkiego (studia, źródła, bibliografia), tom 4 Warsztat artystyczny Siemiradzkiego (w oczekiwaniu na druk).

Wśród wielu publikacji PISnSŚ wyróżniają się książki: Witold Dobrowolski, Podróż do Włoch Elżbiety Lubomirskiej i Stanisława Kostki Potockiego. Geneza łańcuckiej kolekcji starożytności (2020), Teresa Grzybkowska, Kobieta wodzem chwalebnego czynu. Twórczynie pierwszych polskich muzeów i ogrodów filozoficznych (2018), Maria Nitka, Twórczość malarzy polskich w papieskim Rzymie (2014), Beata Klocek Di Biasio, Mitoraj. Dialog sztuki z historią (2020, wersja ang. 2019). Przygotowano  konferencje  i  wydano  tomy  pokonferencyjne, finansowane przez MNiSW /MEiN i MKiDN:

Polscy i rosyjscy artyści i architekci w koloniach artystycznych zagranicą i na emigracji politycznej 1815–1990 (Toruń 2013; druk 2015) Henryk Siemiradzki i akademizm (Warszawa 2016; druk 2016)

Co znajduje się w obrazach Henryka Siemiradzkiego? (Kraków 2017; druk 2017) The Henryk Siemiradzki that we do not know (Kraków 2018; druk 2018) Henryk Siemiradzki and the international artistic milieu in Rome (Rzym 2018; druk 2020)

W pierwszym dniu konferencji odbędzie się promocja tomu z poprzedniej konferencji Contatti artistici polacco-italiani 1870-1939 w Rzymie w 2021 roku (druk 2021).

Sugestie zakresów tematycznych:

1.  Franciszek Smuglewicz – kompozycje o tematyce antycznej - Sofonisba przyjmuje list i truciznę od męża, postaci antyczne; Józef Oleszkiewicz – Antiochos i Stratonika; tematyka antyczna w „szkole wileńskiej”

2.  Początki historii sztuki i krytyki artystycznej: Stanisław Kostka Potocki – Winkelman polski (1815), Joseph Saunders – wykłady o sztuce na Uniwersytecie Wileńskim

3. Założenia parkowo-architektoniczne o charakterze sentymentalno-romantycznym około 1800 z budowlami nawiązującymi do dzieł antycznych: Arkadia Heleny Radziwiłłowej proj. Szymona Bogumiła Zuga, Świątynia Sybilli w Puławach proj. Christiana P. Aignera, park Zofiówka pod Humaniem Szczęsnego Potockiego, proj. Ludwika Ch. Metzella

4.  Antyczne motywy i inspiracje stylistyczne w malarstwie i rzeźbie  późnego klasycyzmu w Warszawie – malarz Antoni Brodowski, rzeźbiarze Paweł Maliński, Władysław Tatarkiewicz

5. Budowle o rodowodzie antycznym w architekturze późnego klasycyzmu i historyzmu – kościół w Puławach i kościół św. Aleksandra w Warszawie proj. Ch. P. Aignera, kościół fundacji Raczyńskich w Rogalinie, kościół ewangelicko-reformowany w Wilnie proj. Karola Podczaszyńskiego, Wodozbiór w Ogrodzie Saskim proj. Henryka Marconiego, Teatr Wielki proj. Antonia Corazziego

6.  Polska kolonia artystyczna w Rzymie od około 1820, związana z romantyzmem - motywy antycznej architektury rzymskiej – Kanuty Rusiecki

7.  Antyczny Rzym w literackiej twórczości Zygmunta Krasińskiego, Józefa Ignacego Kraszewskiego i jej wpływ na malarstwo; związki literacko-artystyczne – Henryk Sienkiewicz i Henryk Siemiradzki, Jan Styka

8. Motywy antyczne, w tym motywy egipskie (Kleopatra) i bliskowschodnie, w akademickiej twórczości malarzy Henryka Siemiradzkiego, Wilhelma Kotarbińskiego, Stefana Bakałowicza i rzeźbiarzy Wiktora Brodzkiego, Piusa Welońskiego

9. Inspiracje      antyczne       w      opinii      teoretyków      i      krytyków      sztuki       –      Henryk      Struve

10.  Kolekcjonerzy sztuki antycznej – Michał Tyszkiewicz

11.  Antyk w twórczości Stanisława Wyspiańskiego i artystów „Młodej Polski”

12.  Neoklasycyzm w architekturze początku XX wieku – Hipoteka w Warszawie Henryka J. Gaya; opera w Poznaniu, kamienice w Warszawie, Lwowie i Łodzi

13.  Neoklasycyzm – inspiracje rzeźbą grecką – Henryk Glicenstein, Eli Nadelman, inspiracje literackie - Henryk Kuna (Iridion); motywy śródziemnomorskie w malarstwie Eugeniusza Zaka, teksty Adolfa Baslera, 

14.  Nowy klasycyzm – szkoła wileńska – Ludomir Sleńdziński

15.Wzorce antyczne w architekturze XX wieku: Marian Lalewicz – Bank Rolny w Warszawie, Adolf Szyszko-Bohusz – Gmach PKO w Krakowie, Bohdan Pniewski – Gmach Sądów w Warszawie

16.  W poszukiwaniu odległych źródeł europejskiej tożsamości –  Igor Mitoraj

17.  Antyk w kulturze wizualnej XX wieku (film Faraon)

Możliwe są wszelkie inne propozycje związane z tematyką konferencji.

 

2022-01-10

2021-12-28

 

Jerzy Malinowski

 

 POLSKO-WŁOSKIE KONTAKTY ARTYSTYCZNE 1871-1939

 Konferencja Contatti artistici polacco-italiani 1871-1939, która miała miejsce w dniach 20-22 października 2021 roku w neobarokowej sali w Pallazzo Blumenstihl – siedzibie Instytutu Polskiego w Rzymie, jest drugą zorganizowaną w stolicy Włoch z inicjatywy Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata. Pierwsza – Henryk Siemiradzki and the international artistic milieu in Rome – odbyła się w 2018 roku w Stacji Naukowej PAN i została opublikowana jako tom 145 serii „Conferenze”. 

Polsko-włoskie kontakty artystyczne były ważnym przedmiotem badań polskiej historii sztuki co najmniej od lat 70. XIX wieku. Wówczas w Krakowie w 1872 roku powstała Akademia Umiejętności z Komisją do Badania Historii Sztuki w Polsce,  następnie w 1879 roku pierwsze polskie Muzeum Narodowe, w 1882  zaś pierwsza Katedra Historii Sztuki na Uniwersytecie Jagiellońskim. W końcu  XIX wieku  profesor historii Uniwersytetu Jagiellońskiego Stanisław Smolka rozpoczął starania o utworzenie w Rzymie polskiej instytucji naukowej wzorem Stacji Naukowej Akademii w Paryżu, założonej w 1893 roku. Stacja  miała zagwarantować dogodne miejsce do prowadzenia przez polskich uczonych kwerend w Archiwach Watykańskich podczas tzw. Expeditio Romana, a także reprezentować polską naukę wśród instytucji badawczych innych narodów w Rzymie.

W 1927 roku dzięki zaangażowaniu wybitnego mecenasa hrabiego Józefa Michałowskiego oraz polskiego dyplomaty i historyka Macieja Loreta, powstała Stacja Naukowa Akademii Umiejętności, nosząca we Włoszech nazwę Accademia Polacca delle Scienze Biblioteca e Centro di Studi a Roma. Początkowo mieściła się w Hospicjum św. Stanisława na via Botthega Oscure 15.  W 1938 roku przeniesiono ją do Palazzo Doria, w którym mieści się do   dziś.

Wśród publikacji Stacji w seriach „Atti dell’Accademia Polacca” (8 vol. od 2012) oraz „Conferenze” (145 vol. od 1956), choć przeważały pozycje z zakresu historii, oświaty, nauki  i literatury, znalazły się tomy dotyczące sztuki od drugiej połowy  XVIII wieku:

37. Piotr Biegański, Antonio Corazzi (1792-1877), architetto toscano a Varsavia, Wrocław 1968; 

124. Pensare per immagini: Stanisław Wyspiański drammturgo e pittore, red. A. Ceccherelli [et al.], 2008;

126. Marcello Bacciarelli. Pittore di Sua Maestà Stanislao Augusto Re di Polonia. Atti del Convegno 3-4 novembre 2008, Roma 2011.

Najbliższy obecnej konferencji jest tom poświęcony głównie literaturze:

128. Avanguardie e  tradizioni nel XX e XXI secolo, fra Polonia, Italia e Europa. Atti del convegno dei polonisti italiani 22-23 aprile 2010,  Roma 2013.

Współorganizatorem konferencji, obok Stacji Naukowej PAN w Rzymie, był Instytut Polski / Istituto Polacco di Cultura, podległy Ministerstwu Spraw Zagranicznych. Celem działalności placówki, powstałej w 1992 roku, jest upowszechnianie we Włoszech polskiej kultury, wiedzy o historii Polski oraz jej dziedzictwie narodowym, a także promocja współpracy w dziedzinie kultury, edukacji, nauki oraz życia społecznego.

Ponadto w Rzymie są  dwie polskie instytucje, z którymi organizatorzy konferencji kontaktowali się w sprawach badań i dokumentacji polskiej spuścizny we Włoszech:

Pierwsza z nich to Fundacja Rzymska im. Janiny Umiastowskiej / Fondazione Romana Marchesa J. S. Umiastowska, założona w 1944 roku. Jej celem jest wspieranie nauki i kultury polskiej, inwentaryzacja poloników, zbieranie materiałów dotyczących stosunków polsko-włoskich w ramach projektu „Polacy we Włoszech w XX wieku”. Fundacja wydaje serię „Świadectwa – Testimonianze” (7 vol.). Tom VII W poszukiwaniu piękna (2014) został poświęcony polskim artystom we Włoszech w II połowie XIX i I połowie XX wieku.

Ważnym ośrodkiem badań jest Papieski Instytut Studiów Kościelnych / Pontificio Istituto di Studi Ecclesiastici, prowadzony od 1962 roku przez ojców jezuitów z prowincji warszawskiej. Instytut dokumentuje i digitalizuje źródła dotyczące Kościoła w Polsce i historii Polski w archiwum watykańskim i Bibliotece Watykańskiej, a także gromadzi spuścizny wybitnych Polaków, czynnych we Włoszech, w tym Henryka Siemiradzkiego i  Aleksandra Kołtońskiego, wybitnego krytyka, propagatora futuryzmu w Polsce.

Dzieje polskiej kolonii artystycznej w Rzymie sięgają XVIII wieku i łączą się z nazwiskami wybitnych malarzy: Szymona Czechowicza, Tadeusza Kuntzego i Franciszka Smuglewicza, który po powrocie do kraju stał się twórcą kształcenia artystycznego na Uniwersytecie Wileńskim i pierwszej szkoły narodowej w malarstwie polskim. Po pokoju wiedeńskim, około 1820 roku, ukształtowała się w Rzymie polska kolonia artystyczna, obejmująca kilkunastu malarzy, w tym Kanuta Rusieckiego, wybitnego romantyka-realistę z Wilna i Wojciecha Kornelego Stattlera, wychowanka Akademii przy Uniwersytecie w Krakowie, którego idealistyczna twórczość bliska była nazareńczykom.  Tym samym pojawiły się dwie równoległe tendencje, które  kształtowały sztukę kolonii polskiej w Rzymie (i w Polsce) do przełomu XIX i XX wieku. Zagadnieniom tym została poświęcona praca Marii Nitki Twórczość malarzy polskich w papieskim Rzymie w XIX wieku, wydana przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata w 2014 roku. Gdy Rzym, zajęty przez wojska Piemontu w 1870 roku, stał się stolicą Włoch, także dla polskiej kolonii artystycznej rozpoczął się nowy okres. Od 1871 roku młodzi artyści po studiach w akademiach w Petersburgu i Monachium lub nauce w szkołach artystycznych Krakowa, Warszawy i Wilna zaczęli przybywać do Rzymu, często osiedlając się w nim na stałe.

Najbardziej znanym przedstawicielem środowiska był Henryk Siemiradzki, którego twórczość stała się przedmiotem badań dużego grona historyków sztuki, archeologów i konserwatorów dzieł sztuki. Efekt tych prac – Korpus dzieł malarskich Henryka Siemiradzkiego został przedstawiony na zakończenie pierwszego dnia konferencji. Z pracami nad  Korpusem związana była wspomniana pierwsza konferencja Henryk Siemiradzki and the international artistic milieu in Rome.

Druga konferencja została poświęcona tym razem twórcom (malarzom, rzeźbiarzom, architektom i in.) oraz ludziom sztuki (mecenasom, organizatorom muzeów), wreszcie różnorodnym projektom i działaniom artystycznym (m.in. na pograniczu plastyki i literatury, teatru oraz filmu) od zjednoczenia Włoch do II wojny światowej.

Wzięli w niej udział badacze polscy i włoscy, związani z głównymi środowiskami akademickimi obydwu państw.

Konferencję otworzyli Pani Ambasador Anna Maria Anders, dyrektor Instytutu Polskiego Łukasz Paprotny, p.o. dyrektora Stacji Naukowej PAN dr Ewa Fischer oraz  prof. Jerzy Malinowski (piszący te słowa) prezes PISnSŚ, przedstawiając zarys badań nad polsko-włoskimi kontaktami artystycznymi lat 1871-1939.

Otwarcie konferencji przez Panią Ambasador Annę Marię Anders

Konferencja została podzielona na pięć sesji. (Program w załączeniu.)

Dwie pierwsze  skoncentrowano głównie na działalności polskich artystów plastyków w Rzymie i we Włoszech w końcu XIX i na początku XX wieku, z czym wiązało się także zagadnienie mecenatu i kolekcjonerstwa.  Nie był to tylko chronologiczny przegląd twórczości, zarysowujący ewolucję od idealistycznego nazarenizmu, przez akademizm i nurty realizmu, do symbolizmu, lecz także przegląd zagadnień, obejmujących różne formy życia artystycznego.

Trzecia  sesja wniosła do konferencji nowe aspekty relacji polsko-włoskich na początku XX wieku, w tym włoskie inspiracje w architekturze polskiej, recepcję sztuki polskiej w prasie włoskiej, ale także twórczość artystów żydowskich w rzymskiej  kolonii.

Następna część konferencji została poświęcona okresowi międzywojennemu.

Czwarta sesja rozszerzyła program o nurty awangardy – włoskiego futuryzmu oraz  malarstwa metafizycznego i ich recepcji w Polsce, a także polskiego formizmu i konstruktywizmu. Przy czym obok malarstwa, grafiki i scenografii przedmiotem analiz były zagadnienia literatury, teatru, tańca i filmu, co stworzyło dość szeroki przekrój relacji polsko-włoskich.

Referat wygłasza dr Tamara Sztyma


Dyskusja po referacie dr Małgorzaty Geron

W ostatniej sesji dominowała problematyka lat 30., odnosząca się do kulturowej i artystycznej recepcji  ideologii faszyzmu w polityce kulturalnej i architekturze Polski.

Ideą konferencji było wskazanie niektórych kluczowych polsko-włoskich tematów, otwierających przestrzeń do dalszych badań. Wiele zagadnień po raz pierwszy stało się przedmiotem rozważań.

Teksty przedstawione na konferencji zostaną wkrótce opublikowane w  

tomie 21 (2021) rocznika „World Art Studies” pt.  Contatti artistici polacco-italiani 1871-1939 w języku włoskim (z angielskimi streszczeniami).  

Badania będące przedmiotem konferencji i tomu studiów znajdą  kontynuację w następnej III konferencji w 2023 roku, która zostanie poświęcona następnemu okresowi w polsko-włoskich relacjach od 1944  do 1970 roku.   

Konferencję i tom pokonferencyjny przygotowali: prof. Jerzy Malinowski, Anna Jagiełło (IP) i dr Agata Knapik (SN PAN i PISnSŚ).  

Podziękowania należą się p. dr Ewie Fischer (p.o. dyrektora SN PAN) i p. Łukaszowi Paprotnemu (dyrektorowi IP) za współpracę przy organizacji konferencji i wszechstronną pomoc.

Konferencja i przygotowanie materiałów do druku sfinansowane zostały z        projektu Polsko-włoskie kontakty artystyczne 1871-1939 w ramach programu Ministerstwa Edukacji i Nauki „Doskonała nauka” moduł „Wsparcie konferencji naukowych”  (umowa DNK/SN/513085/2021).                             

Publikacja została sfinansowana z programu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Czasopisma” – Fundusz rozwoju kultury (umowa 01687/20/FPK/IK). 

 


 

Agnieszka Kluczewska-Wójcik

OD KOLEKCJI DO MUZEÓW. KOLEKCJONERSTWO I MEDIACJA KULTUROWA W CZASACH FELIKSA JASIEŃSKIEGO (1861-1929)

 

W dniach 18 i 19 listopada odbyła się w Paryżu międzynarodowa konferencja o charakterze interdyscyplinarnym zatytułowana Des collections aux musées. Collectionneurs et passeurs culturels au temps de Feliks Jasieński (1861-1929)/ From Collections to Museums: Collectors and Cultural Mediators in the Time of Feliks Jasieński (1861-1929).

Konferencja została zorganizowana z okazji przypadającej w 2020 roku rocznicy stulecia donacji kolekcji Feliksa Jasieńskiego na rzecz Muzeum Narodowego w Krakowie. Organizatorami konferencji byli: Centrum Naukowe Polskiej Akademii Nauk w Paryżu, Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, Centrum Cywilizacji Polskiej Uniwersytetu Sorbony oraz École Pratique des Hautes Etudes PSL – Saprat (EA 4116 Savoirs et pratiques du Moyen Âge au XIXe siècle) w Paryżu. W skład komitetu naukowego weszli m.in.: prof. Rossella Froissart (Saprat, EPHE – PSL), dr Agnieszka Kluczewska-Wójcik (Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata), dr Ewa Bobrowska (niezależna badaczka i Terra Foundation for American Art, Paryż), dr Magdalena Sajdak (Stacja Naukowa PAN, Paryż), prof. Iwona Pugacewicz (Centre de civilisation polonaise, Sorbonne-Université), dr Anna Biłos (Instytut Polski Paryż), prof. Jerzy Malinowski (Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata). Projekt koordynowały dr Ewa Bobrowska, prof. Rossella Froissart i dr Agnieszka Kluczewska-Wójcik. Obrady odbywały się w Stacji Naukowej PAN oraz w Institut national d’histoire de l’art w Paryżu.

Licząca ponad 15 000 obiektów kolekcja Jasieńskiego, zgromadzona na przełomie XIX i XX wieku, obejmowała nowoczesne malarstwo, rzeźbę i grafikę polską oraz francuską, sztukę Bliskiego i Dalekiego Wschodu, w tym drzeworyty, malarstwo i rzemiosło artystyczne japońskie, kobierce i tkaniny orientalne, pasy polskie. Zbiory, odzwierciedlające pasję, z jaką Jasieński traktował  europejską sztukę  awangardową i dawną sztukę   orientalną, dorównywały kolekcjom zgromadzonym przez najwybitniejszych kolekcjonerów epoki, jak Jacques Doucet we Francji czy Charles Lang Freer w Stanach Zjednoczonych. Specyfiką  zainteresowań Jasieński był bliski kręgom europejskich amatorów i mecenasów sztuki, współpracujących z instytucjami muzealnymi, takich jak Raymond Koechlin i Jules Maciet w Paryżu, Justus Brinckmann w Hamburgu, czy Ferenc Hopp w Budapeszcie.

Jako kolekcjoner i „działacz artystyczny” Jasieński wyróżniał się niezwykłym rozmachem i nowoczesnym podejściem do kwestii struktury tworzonych przez siebie zbiorów, zwłaszcza jeśli chodzi o ich zakres. Zainteresowany malarstwem i rzeźbą, gromadził także dzieła wykraczające poza tradycyjnie rozumiane kanony estetyczne: sztukę ludową, rzemiosło artystyczne i sztukę pozaeuropejską. Równocześnie nie ustawał w wysiłkach na rzecz udostępnienia swojej kolekcji szerokiej publiczności. Organizował wystawy, konferencje i inne wydarzenia o charakterze edukacyjnym, których ukoronowaniem stało się przekazanie całości jego kolekcji Muzeum Narodowemu w Krakowie.

Pierwsza część konferencji była poświęcona relacjom instytucjonalnym w europejskim „świecie sztuki” (Howard S. Becker). Dr Arnaud Bertinet (Université Paris I – Pantéon-Sorbonne) omówił stan badań na temat historii i związków między muzeami a kolekcjami prywatnymi, prezentując najnowszą publikację prof. Krzysztofa Pomiana Le Musée. Une histroire mondiale (Paryż 2020-2021).  Dr Julie Verlaine (Université Paris I – Pantéon-Sorbonne) przedstawiła działalność towarzystw przyjaciół muzeów, powstających przy największych europejskich placówkach muzealnych od Paryża przez Berlin po Kraków. Prof. J. Pedro Lorente (Universidad de Zaragoza) zajął się problemem „dzielnic artystycznych” jako centrów kształtowania życia kulturalnego, dr Julie Chopard zaś zanalizowała kwestie współpracy kolekcjonerów i muzeów na przykładzie donatora i kustosza Luwru Ernesta Grandidiera. 

Julie Verlaine, Agnieszka Kluczewska-Wójcik, Arnaud Bertinet (fot. S. Trzybiński, N. Pstrąg - SN PAN w Paryżu)

Tematem drugiej części obrad była muzealizacja kolekcji prywatnych. Wystąpienie dr Hanny Rudyk (The Bohdan and Varvara Khanenko National Museum of Arts, Kijów) było poświęcone kolekcji Bohdana i Varvary Chanenków, przekształconej wolą twórców w wielodziałowe, publiczne muzeum w Kijowie. Dr Pauline Prevost Marcilhacy (Université de Lille) analizowała działalność Léona Gauchez jako donatora francuskich placówek muzealnych. Dr Vita Susak (niezależna badaczka, Bazylea) zaprezentowała sylwetki twórców muzeów lwowskich, ze szczególnym uwzględnieniem Andrzeja Szeptyckiego i Maksymiliana Goldsteina, natomiast dr Milena Woźniak-Koch (Zentrum für Historische Forschung Berlin der Polnischen Akademie der Wissenschaften) donatorów muzeów warszawskich, m.in. Leona Franciszka Goldberg-Górskiego, Gustawa Wertheima i Bronisława Krystalla. 

Milena Woźniak-Koch, Ewa Bobrowska, Vita Susak (fot. S. Trzybiński, N. Pstrąg - SN PAN w Paryżu)

Drugi dzień konferencji rozpoczął się od wykładu prof. Krzysztofa Pomiana (Musée de l’Europe, Bruxelles), prezentującego działalność Feliksa Jasieńskiego na tle dokonań współczesnych mu kolekcjonerów europejskich, szczególnie tych związanych z japonizmem. Pisząca te słowa przypomniała Jasieńskiego jako kolekcjonera, donatora oraz kustosza Muzeum Narodowego w Krakowie, a prof. Tomasz de Rosset (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) przestawił historię donacji muzealnych w Polsce.

Prof. Krzysztof Pomian  (fot. S. Trzybiński, N. Pstrąg - SN PAN w Paryżu)

Następna część obrad była poświęcona nowym praktykom kolekcjonerskim, kształtującym się na przełomie XIX i XX wieku. Dr Léa Saint-Raymond (École normale supérieure, Paryż) przedstawiła wyniki badań dotyczących rozszerzonego pola zainteresowań i systemu preferencji nowego pokolenia kolekcjonerów. Dr Kamila Kłudkiewicz (Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań) zajęła się kwestią kobiet-kolekcjonerek, na przykładzie działalności Izabeli z Czartoryskich Działyńskiej. Dr Bénédicte Gady (Musée des Arts décoratifs, Paryż) omówiła problem sztuk dekoracyjnych jako przedmiotu zainteresowania kolekcjonerów, przypominając projekt muzealny sióstr Sarah i Eleanor Hewity, leżący u podstaw dzisiejszego Cooper-Hewitt Smithsonian Design Museum w Nowym Jorku.

W ostatniej części przedmiotem analizy były kolekcje i muzea sztuki pozaeuropejskiej. Prof. Tomáš Winter (Ústav Dĕjin Umĕní, Akademie Vĕd České Republiky, Praga) zajął się kwestią prezentowania i muzealizacji sztuki afrykańskiej i sztuki ludowej w Czechach i na Morawach pod koniec XIX wieku. Dr Györgyi Fajcsák (Hopp Ferenc Azsiai Müvészeti Múzeum, Budapeszt) przedstawiła sylwetkę Ferenca Hoppa, kolekcjonera i fundatora Muzeum Sztuki Dalekiego Wschodu w Budapeszcie, a dr Markéta Hánová (National Gallery Prague) przypomniała historię kolekcjonerstwa i powstawania publicznych zbiorów sztuki japońskiej w Czechach.

Konferencja Od kolekcji do muzeów. Kolekcjonerstwo i mediacja kulturowa w czasach Feliksa Jasieńskiego była poświęcona działalności całego pokolenia kolekcjonerów-„pośredników kulturowych”, także tych z Europy Środkowej, którego donator Muzeum Narodowego w Krakowie był przedstawicielem. Udział badaczy reprezentujących różne kraje i dyscypliny umożliwił wyjście poza narracje narodowe, zgodnie z teorią horyzontalnej historii sztuki (Piotr Piotrowski),  tym samym uzupełniając lukę w geografii transkulturowej Europy, zamkniętej nadal głównie w strefie relacji zachodnioeuropejskich. Materiały z konferencji, w angielskiej i francuskiej wersji językowej, zostaną opublikowane w tomie 22. rocznika World Art Studies. Studies and Conferences of Polish Institute of World Art Studies.

 


 

Radosław Predygier

SGRAFFITO W OKAYAMIE. POLSKA TRADYCJA – JAPOŃSKIE  INSPIRACJE 

 

Polska Misja Artystyczno-Naukowa PISnSŚ w Japonii zakończyła realizację wielkiego projektu artystycznego w mieście Setouchishi w prefekturze Okayama: „Sgraffito w Okayamie. Polska tradycja – japońskie inspiracje”. Jest to projekt zrealizowany w ramach konkursu Instytutu Adama Mickiewicza „Kulturalne pomosty 2021” i programu „Niepodległa 2017-2022” w trzech japońskich miastach, malowniczo położonych w okręgu administracyjnym Setouchishi: w Ushimado, w Oku oraz w Bizen-Fukuoka.

Ideą projektu jest realizacja w tych trzech miejscowościach Setouchishi  dzieł sgraffito w przestrzeni publicznej przez polskiego artystę, absolwenta Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, a piszącego te słowa, Radosława Predygiera. 

Sgraffito to technika malarstwa ściennego, bardzo popularna w Europie od czasów renesansu, a zupełnie nieznana w Japonii i można powiedzieć, że projekt zrealizowany przez Polską Misję Artystyczno-Naukową w Japonii jest pionierski w tej dziedzinie. Mamy nadzieję, że uda nam się tym samym zapoczątkować  w Japonii nową tradycję malarską o głębokich korzeniach europejskich, która do Kraju Kwitnącej Wiśni przywędrowała właśnie z Polski  i która na wiele lat, a może pokoleń, będzie wizualnym pomostem łączącym oba kraje.

Sgraffito

Sgraffito, znane już w starożytności, jest dekoracją wykonywaną na murze, w mokrym jeszcze tynku wapiennym, którego kolorowe warstwy, nakładane jedna na drugą, są wycinane. Wspaniałe tynki wapienne sgraffito w Polsce zdobią mury kamienic na warszawskiej Starówce, krakowskich kościołów i kamienic na Dolnym Śląsku, w Legnicy, w Kielcach. Na zamku w Krasiczynie możemy podziwiać olśniewające arcydzieło różowego i czarnego sgraffito o powierzchni ok. 7000 m2. Jest to technika rzadka, której realizacja wymaga kunsztu, doświadczenia i nakładu pracy.

W dziejach sgraffito często było związane z okresami przełomu i odnowy. Tak było w dobie renesansu – epoce, która była odrodzeniem, również po czasach zarazy pustoszącej Europę w XIV wieku, wtedy sgraffito miało swoje ważne i poczytne miejsce. Podobnie w dwudziestoleciu międzywojennym XX wieku i po II wojnie światowej, w czasach odbudowy Polski po kataklizmach dziejów, chętnie sięgano do techniki sgraffito jako symbolu odnowy i odrodzenia Ojczyzny, poszukując nowych form wyrazu i stylu narodowego. Analogicznie, wykonanie nowych realizacji sgraffito w dwudziestoleciu XXI wieku, w czasach naznaczonych przez konflikty zbrojne i pandemię,  stanie się swoistym symbolem Nowego Odrodzenia, w którym sztuka i kultura polska sięga m.in. aż do Japonii.

Tradycyjnie klasyczne sgraffito wykonywano w dwóch kolorach: bieli i czerni, które uzyskiwano często z naturalnych składników – piasku, wapna, wody, węgla drzewnego, co doskonale harmonizuje z tradycyjną architekturą japońską, w której ściany zewnętrzne drewnianych domostw wzmacniano czarnymi listwami zwęglonego drewna – yaki sugi, a mury niektórych domów pokrywano shikkui  –białym i czarnym   tynkiem.

Mimo tych podobieństw sgraffito było formą dekoracji ściennej w Japonii praktycznie nieznaną.

Ushimado

Ushimado jest nadmorską miejscowością o bogatej historii, malowniczo położoną nad brzegiem morza Setonankai. Na wyspach w pobliżu odbywa się Międzynarodowe Triennale Sztuki – Setouchi Triennale. Jest to wydarzenie przyciągające publiczność z całej Japonii i zagranicy. Kolejna jego edycja jest planowana na rok 2022.

W Muzeum Miejskim Setouchishi w Ushimado odbyła się wielka wystawa polskiego plakatu – „Eye on Poland”, przygotowana w roku 2015 przez Instytut Adama Mickiewicza i Instytut Polski w Tokio, której kuratorami byli Magdalena i Artur Frankowscy (Fontarte).

il.1. Sgraffito w Ushimado    (fot. R. Predygier)

 

il. 2. Ushimado z lotu ptaka  (fot. Reiya Watanabe)

Natomiast w 2017 roku odbyła się tu wystawa malarstwa Joanny Stasiak, której towarzyszył wykład Magdaleny Durdy-Dmitruk. Wystawie patronowali: Instytut Adama Mickiewicza, Instytut Polski w Tokio, Akademia Pedagogiczna im. Marii Grzegorzewskiej oraz Ambasada RP. Oba wydarzenia koordynowała Polska Misja Artystyczno-Naukowa w Japonii.

Ushimado jest siedzibą Fundacji Tepemok, która zajmuje się adaptacją na cele kulturalno-społeczno-oświatowe opuszczonego szpitala, gdzie Misja planuje w przyszłości zorganizować rezydencje artystyczne dla polskich artystów.

 il.3. Sgraffito w Ushimado   (fot. Maciej Komorowski)

Dzieło zrealizowane w Ushimado w ramach projektu  „Sgraffito w Okayamie. Polska tradycja – japońskie inspiracje” znajduje się w centralnej części miasta, przy ulicy prowadzącej do portu i promu. Powstało na wschodniej ścianie piętrowego budynku i zajmuje w przybliżeniu 40 metrów kwadratowych. Jego główną inspiracją stała się bogata w tym regionie natura i przyroda: motyw liścia oliwnego, gaj bambusowy, jaskółki,  krajobraz-panorama  otaczającego miasto morza i wysp. Realizacja całości trwała około trzech miesięcy.

Bizen-Fukuoka

Bizen-Fukuoka ma bogatą tradycję związaną ze średniowiecznym targowiskiem na szlaku Sanyo oraz historyczną postacią Kurody Kanbe. Na podstawie jego biografii ogólnojapońska telewizja NHK wyprodukowała telewizyjny serial historyczny, który przez rok przyciągał rzesze japońskiej publiczności. Kuroda Kanbe, po przeprowadzeniu się na wyspę Kyusiu i założeniu tam nowej osady, kierowany sentymentem do miejsca, gdzie spędził większą część życia, nadał jej również nazwę – Fukuoka. Tak założono miasto, które stało się stolicą wyspy Kyusiu i trzecim pod względem wielkości miastem Japonii, chętnie odwiedzanym przez turystów.

Niedaleko miasta leży Osafune, ze sławnym muzeum japońskiego miecza  katany, które w 2019 roku wypożyczyło ze swoich zbiorów 30 mieczy na wystawę w Muzeum Techniki i Sztuki Japońskiej  Manggha w Krakowie.
Specjaliści muzeum w Osafune kilka lat temu przyjechali do polskich muzeów narodowych w Warszawie, Krakowie i Gdańsku, by dokonać przeglądu mieczy japońskich znajdujących się w polskich zbiorach i skonsultować ich konserwację.

To również tutaj, do Osafune, wielokrotnie przyjeżdżali Polscy ambasadorowie, by wręczyć nagrody rzemieślnikom tradycyjnego miecza katany z Osafune.

Bizen-Fukuoka jest sportretowana na rolce wykonanej w XIII wieku przez malarza Hogana Eni, zatytułowanej Ippen Shonin Eden – ilustrowanej biografii mnicha Ippen – obrazu, który jest skarbem narodowym Japonii. I to właśnie historia mnicha Ippen Shonin stała się inspiracją dla zrealizowanego w tym mieście sgraffito. Namalowana na rolce w XIII wieku, w okresie Kamakura, historia mnicha Ippen Shonin przedstawia konfrontację mnicha z rozgniewanym samurajem; w samym centrum targowiska widzimy scenę jak z filmu Akiro Kurosawy: rozzłoszczony samuraj już sięga po miecz, by zakończyć żywot mnicha, podczas gdy mnich spokojnie przed nim stoi i coś do niego mówi.   

 il. 4. Cóż takiego rozgniewało wojownika, że taką żądzą zemsty do mnicha zapłonął?


il. 5. Samuraja rozzłościł fakt, że pod jego nieobecność w domu, a bez jego wiedzy, żona, po kazaniach mnicha Ippen Shonin, postanowiła obciąć sobie włosy i zostać  mniszką.


il. 6. Rozgniewany samuraj dosiadł rumaka i popędził na targowisko szukać mnicha.


il. 6a. Rozgniewany samuraj dosiadł rumaka i popędził na targowisko szukać mnicha.


il. 7. Nie zważając na otaczający ich tłum ludzi, samuraj już dobywa miecza, by dokonać zemsty, podczas gdy mnich spokojnie doń przemawia.

          iI. 8. W końcu, na skutek słów mnicha, samuraj sam postanawia porzucić miecz,  obciąć sobie włosy i wstąpić do zakonu. Cóż takiego usłyszał od mnicha, że odrzucił swój gniew i dumę wojownika?

 il. 9. Sgraffito w Bizen-Fukuoka  (fot. Junko Kubota)

il. 10. Sgraffito w Bizen-Fukuoka  (fot. Junko Kubota)

Sgraffito wykonane w Bizen-Fukuoka, dzięki zainteresowaniu projektem „Sgraffito w Okayamie. Polska tradycja – japońskie inspiracje” Miasta Setouchishi, będzie wzbogacone o dodatkowy element wirtualnej rzeczywistości – animację AR (Augmented Reality),  wykonaną przez artystę Nakagawę – profesora animacji na Uniwersytecie Sztuki i Techniki w Kurashiki. Dzięki temu przedsięwzięciu publiczność będzie mogła na ekranach swoich telefonów komórkowych oglądać „ożywione” postaci sgraffito.  Jednym z zaproponowanych pomysłów jest przedstawienie analogicznej sceny targu w… Krakowie z XI-XIII wieku, czyli z japońskiego okresu Kamakura, z którego pochodzi obraz Ippen Shonin Eden

Oku

W Oku, miejscu urodzenia japońskiego malarza romantycznego epoki Taisho, Takehisy Yumeji, znajduje się muzeum artysty. Marzeniem Polskiej Misji Artystyczno-Naukowej w Japonii jest przybliżenie Polakom sylwetki tego twórcy.

il. 11. Sgraffito w Oku  (fot. Junko Kubota)

Na scenie Chuou Kouminkan w Oku Polska Misja Artystyczno-Naukowa w Japonii, pod patronatem Instytutu Polskiego w Tokio, w 2016 roku zorganizowała koncert polskiego kwintetu smyczkowego Vołosi, w 2019 – Polski Wieczór Filmowy, a w 2020 roku, w Bibliotece Miejskiej Setouchishi w Oku, spektakl baletowy Exodus, przygotowany przez Zespół Pieśni i Tańca Śląsk, połączony z Tygodniem Kultury Polskiej i prezentacją polskich strojów ludowych oraz wydawnictw o tematyce polskiej.

       il. 12. Sgraffito w Oku   (fot. Junko Kubota)

Tematem sgraffito powstałego w Oku są przyjazne człowiekowi życie rodzinne, idylla, natura. Pojawiają się motywy ważki, gaju bambusowego, drzew pomarańczowych,  drzew oliwnych, egzotycznych kwiatów, dzieci spieszących do szkoły.  Dzieło o długości 20 metrów  zostało zrealizowane na murze ogrodzenia o wysokości 120 cm tradycyjnego japońskiego domu. 


 il. 13. Sgraffito w Oku   (fot. Junko Kubota)

Realizacja projektu

Dzięki realizacji projektu „Sgraffito w Okayamie. Polska tradycja – japońskie inspiracje” Polska Misja Artystyczno-Naukowa w Japonii nawiązała wiele nowych kontaktów, obejmujących różne środowiska (fundacje, przedsiębiorcy, rzemieślnicy, urzędnicy Setouchishi, media etc. ), co otworzyło Misji wiele nowych możliwości działania.

Projekt był szeroko komentowany w japońskiej prasie, na jego temat pojawiły się cztery obszerne artykuły w gazecie „Sanyou Shimbun” (25.06., 9.10., 13.10. i 8.12.). Ukazały się dwa reportaże w wiadomościach telewizji NHK: porannych i wieczornych 21.10. (dzień ogłoszenia wyników Konkursu Chopinowskiego) oraz w wiadomościach południowych i wieczornych 29.11. Reportaże te, wraz z informacją o wydarzeniu, były również zamieszczone przez tydzień od daty ich publikacji na platformie cyfrowej TV NHK.

il.14. Inauguracja projektu w siedzibie Tepemok Ushimado 28.09.2021 roku (fot. Hironori Miki)

Odbyły się dwie oficjalne uroczystości  (pomimo wszelkich utrudnień spowodowanych pandemią) – inauguracja projektu (28.09. w siedzibie partnera projektu Fundacji Tepemok) i jego zamknięcie w Bizen-Fukuoka (28.11. przy okazji tradycyjnego festynu miejskiego). W obu ceremoniach gośćmi byli Prezydent Miasta Setouchishi Takehisa Akinari, przedstawiciele Miasta, partnerzy projektu oraz inni znamienici goście.

W czasie uroczystości inaugurującej projekt w Ushimado, po przemówieniu Prezydenta i prezentacji kolejno: projektu „Sgraffito”, partnerów projektu i działalności Polskiej Misji Artystyczno-Naukowej w Japonii odbył się krótki koncert muzyki odegranej na tradycyjnym japońskim instrumencie shamisen, który wykonała Ebina Uma.

Z kolei na oficjalnym zakończeniu projektu w Bizen-Fukuoka, po prezentacjach gości oraz projektu, odbył się krótki spektakl marionetkowy miejscowej grupy lalkarskiej. Zaprezentowano też pierwsze animacje AR (Augmented Reality), dzięki którym postaci ze sgraffita „ożyją” na telefonach komórkowych publiczności. Ten dodatkowy element upowszechnienia projektu stał się możliwy dzięki udziałowi i wsparciu Miasta Setouchishi. 

il. 15. Zakończenie projektu. Bizen-Fukuoka 28.11.2021 (fot.Hironori Miki)

Prezydent Miasta, po spotkaniu inaugurującym sgraffito w Ushimado i rozmowie o planach na przyszłość, zainteresowany projektem, stworzył ramy formalne, które pozwalają Misji ubiegać się o dofinansowanie w konkursie o środki publiczne Setouchishi na realizację kolejnych dzieł w przyszłym roku.
Naszym kolejnym celem będzie wielka realizacja w centrum Setouchishi, na murze Państwowego Liceum w Oku.

Prezydent, z własnej inicjatywy, rozmawiał w tej sprawie z Dyrekcją Liceum. Został już zawiązany komitet organizacyjny (z partnerami: SIP i Fab-Lab) i odbyły się pierwsze spotkania. Trwają również rozmowy z władzami Miasta na temat realizacji w 2022 roku w Setouchishi wielkiej wystawy polskich i japońskich artystek, której tematem ma być kimono. Wystawa jest przygotowywana przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata wraz z Polską Misją Artystyczno-Naukową, i Instytut Edukacji Artystycznej Akademii Pedagogiki Specjalnej w Warszawie jako wstęp do organizacji drugiej edycji polsko-japońskiej konferencji „Jikihitsu”, którą chcielibyśmy zrealizować w 2023 roku, jeśli pozwolą warunki pandemiczne.

Projekt „Sgraffito w Okayamie. Polska tradycja – japońskie inspiracje” wzbudził również zainteresowanie miejscowego rzemiosła. Miejski ośrodek i atelier ceramiki Bizen-Sabukaze w Setouchishi zorganizował warsztaty sgraffito w ceramice, które odbyły się 12 grudnia w Miejskim Ośrodku Kultury Chuou Kouminkan w Setouchishi.

Partner projektu, Fab-Lab Setouchi, wykonał prototypy sgraffito wycinanego laserem (wedle naszej wiedzy to pierwsza tego typu próba na świecie).


 il. 16. Sgraffito wycinane laserem  (fot. Hironori Miki)  

il. 17. Sgraffito wycięte laserem (fot. Radosław Predygier)

Wykonane zostały niewielkie formaty o tematyce japońskiej – tradycyjne dzieła ukiyo-e zostały wycięte laserem na panelach pokrytych zaprawą wapienną i pobiałą. Prace te, jak również tradycja sgraffito oraz wprowadzenie do realizowanego przez Misję projektu, zostały zaprezentowane na wystawie w Muzeum Setouchishi w Ushimado w październiku 2021 roku.

Projekt odbił się szerokim echem w mediach, stał się źródłem inspiracji w różnych dziedzinach rzemiosła tradycyjnego i współczesnego (ceramika, animacja AR, laser craft), ale co najważniejsze – dumą mieszkańców Setouchishi, których wsparcie i zainteresowanie pozwoliły doprowadzić go do szczęśliwego końca  pomimo pandemii i najdłużej ponoć od 1956 roku trwającej pory deszczowej.

Zrealizowany w roku opóźnionej Olimpiady w Tokio, niech będzie zaczątkiem nowego jej rodzaju – Olimpiady Sztuk Pięknych.

Projekt finansowany w ramach konkursu „Kulturalne pomosty 2021” i programu „Niepodległa 2017-2022”.

Partnerzy projektu w Japonii:

Instytut Polski w Tokio, Fab-Lab Setouchi, Setouchi International Project, Tepemok Ushimado

Projekt wsparła finansowo Fundacja Agencji Rozwoju Przemysłu.

Film dokumentalny z realizacji wydarzenia jest do obejrzenia pod adresem:

https://vimeo.com/650285564.

2021-12-28

BEZDOMNOŚĆ ARTYSTÓW

Alienacja i wygnanie współczesnych twórców azjatyckich

THE HOMELESSNESS OF THE ARTISTS 

Alienation and exile of  Contemporary Asiatic artists

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata zaprasza do przesyłania artykułów do kolejnego tomu rocznika „The Artistic Traditions of Non-European Cultures”. Tom 9 poświęcony będzie zagadnieniom dotyczącym „Bezdomności artystów”. Interesują nas zjawiska z obszaru Azji (ze szczególnym uwzględnieniem Japonii, Chin). Obecności twórców dalekowschodnich w Europie, ale także europejskich w krajach Dalekiego Wschodu.

 

‘Bezdomność’ może być różnorodnie pojmowana i interpretowana. Z jednej strony bywa rozumiana dosłownie - w kontekście braku fizycznie i materialnie istniejącego miejsca zamieszkania (domu, ale też np. kraju), kiedy indziej - w kategoriach metaforycznych, pewnej „rzeczywistości duchowej”, wiązanej z heideggerowską wewnętrzną migracją ku ‘byciu autentycznym’, z odkrywaniem swojej ‘pierwotnej, metafizycznej bezdomności’.

 

Można również mówić o bezdomności artystów w odniesieniu do różnych obszarów i kategorii: jako zjawiska społeczno-politycznego (istnienia pozawspólnotowego), w ujęciu psychologicznym (egzystencji osoby wykluczonej, nieposiadającej faktycznego miejsca zamieszkania), przebywania na uchodźctwie, prowadzenia nomadycznego trybu życia, doświadczania stanów granicznych, ‘bycia w świecie’, stanu umysłu (np. rozbudzonej nostalgii i tęsknoty za ojczyzną).

 

Bezdomność bywa niezależna od nas, ale też może wiązać się z aktem wyboru. Czasami łączy się z potrzebą egzystencji w samotności, w poczuciu swoiście rozumianej wolności. Zdarza się, że to dążenie do samotności i suwerenności, staje się szczególnie cenne dla jednostek twórczych. W tak rozumianej wolności odnajdują siebie, swoją drogę życiową i twórczą. Porzuciwszy zainteresowanie troskami o byt, dom, rodzinę, w alienacji odnajdują uważność i możliwość skoncentrowania się na istocie rzeczy, tak niezbędnej w procesie kreacji.

 

O utracie czy porzucaniu domu, rozumianego jako miejsce pochodzenia, zakotwiczenia rodziny od pokoleń, można mówić również w odniesieniu do nomadycznego sposobu funkcjonowania artystów bądź ich pobytu na emigracji, zarówno twórców pochodzących z Dalekiego Wschodu przebywających w Europie, jak i Polaków czy Europejczyków, którzy wyemigrowali do odległych zakątków globy np. Japonii, Chin, Indii. Swoisty rodzaj alienacji i wygnania (bezdomności) można odnaleźć także w pracowni twórcy, który pozostając w odosobnieniu poszukuje źródeł natchnienia.

Zagadnienia, które interesują nas to:

1. Zadomowienie i bezdomność – artyści na emigracji;

2. Artyści z Azji w Europie; Europejczycy w Azji;

3. Bezdomność jako zjawiska społeczno-polityczne (funkcjonowanie pozawspólnotowe);

4. Bezdomność artysty w ujęciu psychologicznym (np. wykluczenie, brak miejsca zamieszkania);

5. Nomadyzm artystów i sztuki;

6. Bezdomny artysta jako benjaminowski flaneur;

7. Bezdomność jako nonkonformistyczny sposób funkcjonowania ‘na krawędzi’;

8.Bezdomność jako rodzaj wewnętrznej emigracji;

9. Bezdomność jako stan umysłu;

10. Bezdomność jako akt wyboru;

11. Bezdomność jako rodzaj wyalienowania, zamknięcia się w pracowni twórcy.

Redakcja nie wyklucza także innych, zaproponowanych przez Państwa tematów.

Instytut zaprasza zainteresowanie osoby do zgłaszania tytułów do wydawanego w j. angielskim tomu do 30 listopada 2021 na adres: magdad15@wp.pl, biuro@world-art.pl

Termin nadsyłania tekstów w języku angielskim (około 10 stron i 7 ilustracji oraz streszczenie) – 15 marca 2022.

Polskich autorów prosimy również o nadsyłanie tekstów w j. polskim w związku z planowanym seminarium.

Punktacja tomu jako monografii z ISBN – 80 pkt.

Zasady publikacji znajdują się na stronie www.artistic-tradition-of-non-european-cultures.world-art.pl/dla-autorow

Redaktor tomu: dr Magdalena Durda-Dmitruk (magdad15@wp.pl)

 

2021-09-10

POWIĘKSZ

POWIĘKSZ

Ostatnie publikacje

SPRAWOZDANIE I BIBLIOGRAFIA / REPORT AND BIBLIOGRAPHY 2000-2015
więcej
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA ZA 2016 ROK
więcej
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA ZA 2017 ROK
więcej
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA ZA 2018 ROK
więcej
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA ZA 2019 ROK
więcej
SPRAWOZDANIE Z DZIAŁALNOŚCI POLSKIEGO INSTYTUTU STUDIÓW NAD SZTUKĄ ŚWIATA ZA 2020 ROK
więcej
STUDIA I MONOGRAFIE / STUDIES AND MONOGRAPHS
więcej
SZTUKA POLSKA - SZTUKA XIX WIEKU
więcej
KORPUS DZIEŁ MALARSKICH HENRYKA SIEMIRADZKIEGO, T. 1 A
więcej
KORPUS DZIEŁ MALARSKICH HENRYKA SIEMIRADZKIEGO, T. 2 A
więcej
KORPUS DZIEŁ MALARSKICH HENRYKA SIEMIRADZKIEGO, T. 3
więcej
HENRYK SIEMIRADZKI: CATALOGUE RAISONNÉ OF THE PAINTINGS, Vol. 1
więcej
HENRYK SIEMIRADZKI: CATALOGUE RAISONNÉ OF THE PAINTINGS, Vol. 2
więcej
HENRYK SIEMIRADZKI AND THE INTERNATIONAL ARTISTIC MILIEU IN ROME
więcej
HENRYK SIEMIRADZKI – STUDIA I MATERIAŁY, T. 1
więcej
HENRYK SIEMIRADZKI – STUDIA I MATERIAŁY, T. 2
więcej
SZTUKA EUROPY WSCHODNIEJ / ИСКУССТВО ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ / THE ART OF EASTERN EUROPE T. VI
więcej
WORLD ART STUDIES 2021 T. 21
więcej
ART OF THE ORIENT 2021, Vol. 10
więcej
STUDIA Z ARCHITEKTURY NOWOCZESNEJ 2021, Tom 9
więcej
SZTUKA I KRYTYKA 2022, nr 4
więcej

Ważna informacja

Zamknij
Ta strona używa plików cookies, aby ułatwić korzystanie z Serwisu. Jeżeli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Więcej na temat plików cookies w Polityce cookies.