Hasło Instytutu
Polska wersja Polska wersja Polska wersja English version

Aktualności

2020-11-30

Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata

z żalem przyjmuje wiadomość o śmierci w dniu 28 listopada 2020 roku

 

Arch. Marii Piechotkowej


Wybitnej architektki

Znakomitej badaczki architektury żydowskiej

na ziemiach dawnej  Rzeczypospolitej.

Członkini honorowej naszego Instytutu

Odznaczonej Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”

28 sierpnia 2020 roku obchodzącej Jubileusz 100-lecia Urodzin.

 

Pamięć o Niej na zawsze pozostanie z nami.

 

 

2020-11-12

Pamięci prof. dr hab. Swietłany Czerwonnej

fot. archiwum prywatne

Zarząd  z żalem informuje, że w dniu 9 listopada 2020 roku zmarła w wieku 84 lat prof. dr hab. Swietłana Czerwonnaja, honorowa członkini Instytutu, emerytowana profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, wieloletni pracownik Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej UMK.

Profesor Swietłana Czerwonnaja urodziła się 7 czerwca 1936 r. w Moskwie. Jej ojciec, Polak pochodził z Lublina. Po wybuchu rewolucji 1917 roku wyjechał do Moskwy, gdzie zmienił nazwisko. Matka była Tatarką litewską. 

Prof. Czerwonnaja ukończyła Moskiewski Państwowy Uniwersytet im. M.W. Łomonosowa (Wydział Historyczny, Katedra Historii Sztuk) i Studia Podyplomowe w Akademii Sztuk ZSRR (obecnie Rosyjskiej Akademii Sztuk) w Moskwie. Stopień doktora [habilitowanego] historii sztuki uzyskała w 1990 roku. W 2004 została profesorem. W latach 1963-2005 była pracownikiem naukowym Naukowo-Badawczego Instytutu Historii i Teorii Sztuk Przedstawiających [изобразительных искусств] Rosyjskiej Akademii Sztuk w Moskwie. Tematyka badawcza tego instytutu skupiała się na sztuce narodów ZSRR. Stąd  m.in. przedmiotem badań prof. Czerwonnej stała się m.in. sztuka litewska XX wieku (także emigracyjna), a następnie sztuka tatarska w Kazaniu i Tatarstanie, sztuka Tatarów krymskich i Tatarów litewskich.

W 2004 roku przeniosła się do Torunia i do 2015 roku była profesorem Katedry Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika. Prowadziła wykłady i seminaria  poświęcone zwłaszcza sztuce islamu, także na Wydziale Sztuk Pięknych, w którego skład wchodziła Pracownia Badań i Konserwacji Dzieł Sztuki Orientu.

Jej dorobek naukowy obejmuje książki i liczne artykuły. Wśród nich Искусство Татарии. История изобразительного искусства и зодчества с древнейших времен до 1917 года (Mocква 1987), Conflict in the Caucasus. Abkhasien, Georgia, and Russian Shadow (London 1994), Крымскотатарское национальное движение, t. 1-4. (współautor M. N. Gubogło; Mocква 1992–1996), Die Welt der Turkvölker zwischen der Krim und dem Nordkaukasus (Berlin 2000), Tatarzy Krymscy Tatarzy Polsko-Litewscy (współautor S. Chazbijewicz; Toruń 2013). W ostatnich latach w związku z zajęciem Krymu przez Federację Rosyjską zainteresowanie prof. Czerwonnej zwróciły się w kierunku politologii.

Po przyjeździe do Polski prof. Czerwonna została członkiem Polskiego Instytutu Studiów na Sztuką Świata. Odegrała ważną rolę w przywracaniu dawnych i nawiązywaniu nowych kontaktów z ośrodkami badawczymi Federacji Rosyjskiej, zwłaszcza Moskwy i Kazania. W ostatnich latach wielu rosyjskich badaczy uczestniczyło w konferencjach organizowanych przez Instytut, w tym „Dzieje historii sztuki w Europie Środkowej i Wschodniej” (Toruń 2010), Konferencja Polskich i Rosyjskich Historyków Sztuki: Sztuka i historia (Warszawa 2012), „Henryk Siemiradzki i środowisko artystyczne Rzymu” (Stacja Naukowa PAN, Rzym 2018). Instytut od 2013 roku wydaje rocznik „Sztuka Europy Wschodniej”. Tegoroczny numer zostanie dedykowany pamięci Pani Profesor.

Instytut i Wydawnictwo Tako wydały w 2016 roku obszerną  książkę prof. Czerwonnej Современная мечеть. Отечетсвенный и мировой опыт Новейшего времени (Warszawa-Toruń 2016). W przygotowaniu do druku znajduje się książka Вильнa (Wilno, Вильнюс) в годы Второй мировой войны (1939–1945): судьба высшей художественной школы и художественная жизнь города при смене политических режимов. Praca oparta na wieloletnich poszukiwaniach archiwalnych przynosi nieznane  fakty z zamknięcia Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego, a następnie z litewskiego szkolnictwa artystycznego w czasach II wojny światowej.

W 2015 roku prof. Czerwonnaja została członkiem honorowym Instytutu.

 Posiadała tytuły doktora Honoris Causa Tbiliskiego Państwowego Uniwersytetu Iwana Dżawachiszwili (Gruzja) oraz Karaczajo-Czerkieskiego Państwowego Uniwersytetu (Federacja Rosyjska). Została wyróżniona tytułem: Zasłużony dla Republiki Tatarstanu. Była członkinią wielu międzynarodowych stowarzyszeń naukowych: Stowarzyszenia Historyków i Krytyków Sztuki (Art Critics and Art Historians Association – AIS), Niemieckiego Towarzystwa Badaczy Europy Wschodniej (Deutsche Gesellschaft für Osteuropakunde – DGfO), Niemieckiej Grupy badaczy Bliskiego Wschodu (Deutsche Arbeitsgruppe Vorderer Orient – DAVO), a także   członkiem Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.

W roczniku „Pamiętnik Sztuk Pięknych” z 2020 roku prof. Czerwonna opublikowała interesujące wspomnienia Z historii rosyjskiej nauki o sztukach pięknych, nauczania uniwersyteckiego oraz życia artystycznego w Moskwie w połowie XX wieku (kilka stron wspomnień).

Część jej pamięci!

 Jerzy Malinowski

2020-11-09


Burmistrz Dzielnicy Bielany m.st. Warszawy zaprosił 28 sierpnia 2020 roku na Jubileusz 100-lecia Marii Piechotkowej, wybitnej architektki (m.in. współtwórczyni  bielańskich osiedli mieszkaniowych), badaczki architektury żydowskiej w Polsce i członkini honorowej Instytutu.

Uroczystość odbyła się w sali widowiskowej Urzędu Dzielnicy Bielany.

W związku z jubileuszem Urząd Dzielnicy Bielany we współpracy z Domem Spotkań z Historią wydał okolicznościowe wydawnictwo Maria Piechotkowa – sto lat (w opracowaniu Katarzyny Madoń-Mitzner; s. 24,  ISBN 978-83-66068-21-6), przedstawiające dorobek Jubilatki i jej zmarłego w 2010 roku męża Kazimierza,  w tym opublikowane przez Instytut pozycje poświęcone architekturze żydowskiej.  

 


 


Jubileusz 70. Urodzin Profesora Jerzego Malinowskiego



Agnieszka Kluczewska–Wójcik

Jubileusz 70. Urodzin Profesora Jerzego Malinowskiego

24 października 2020 roku, w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, odbyła się uroczystość wręczenia Prof. dr. hab. Jerzemu Malinowskiemu, założycielowi i Prezesowi Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata, Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Polskiej Gloria Artis”, przyznanego przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Uroczystość była połączona z promocją  księgi jubileuszowej Emanacje. Profesorowi Jerzemu Malinowskiemu w 70. Urodziny. Ze względu na związane z pandemią ograniczenia miała ona charakter kameralny.                                

Zgromadzonych przyjaciół, współpracowników i uczniów prof. Jerzego Malinowskiego powitała dr Joanna Wasilewska, Dyrektorka Muzeum. Mówiąc o dorobku naukowym Jubilata, który był podstawą do przyznania mu tego zaszczytnego wyróżnienia, podkreśliła także rolę, jaką odegrał on w integracji środowiska muzealników i historyków sztuki, konsekwentnie wspierając wysiłki i kariery naukowe innych badaczy.

W imieniu Ministra Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Polskiej Gloria Artis” wręczyła Profesorowi pani Agnieszka Grunwald, Zastępca Dyrektora Departamentu Współpracy z Zagranicą MKiDN.

Laudację na cześć Laureata przygotowała prof. dr hab. Anna Markowska z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, Przewodnicząca Rady PISnSŚ. Pod nieobecność prof. Markowskiej laudację odczytała dr Agnieszka Kluczewska-Wójcik, Wiceprezes PISnSŚ. Dr Kluczewska-Wójcik przekazała także życzenia od nieobecnych członków Zarządu Instytutu i odczytała adresy gratulacyjne nadesłane przez panie Bognę Dziechciaruk-Maj, Dyrektorkę, i Katarzynę Nowak, Wicedyrektorkę Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, oraz pana Marka Świcę, Dyrektora Muzeum Historii Fotografii w Krakowie.  


Druga część uroczystości była poświęcona promocji księgi jubileuszowej Emanacje. Profesorowi Jerzemu Malinowskiemu w 70. Urodziny („Pamiętnik Sztuk Pięknych”, nowa seria nr 15, 2020), pod redakcją A. Kluczewskiej-Wójcik, Jana W. Sienkiewicza i Grażyny Raj, opublikowanej przez PISnSŚ i Wydawnictwo Tako, kierowane przez Tomasza Klejnę.

Tom otwiera bibliografia prac Profesora, ilustrująca jego dorobek naukowy, choć nie ujmująca listy książek i serii wydawniczych, przygotowanych pod Jego opieką merytoryczną. Dwa eseje wstępne są poświęcone sylwetce Jubilata, a składające się na zasadniczy korpus 54 artykuły prezentują wyniki badań, obejmujących, zgodnie z misją i założeniami PISnSŚ, różnorodne formy ekspresji artystycznej przejawiające się w kulturach świata, czyli, zgodnie z definicją World Art Studies, zaproponowaną przez prof. Johna Oniansa, ujęte w kategoriach uniwersalistycznych światowe dziedzictwo artystyczne.

W imieniu redaktorów i autorów artykułów, a także licznych przyjaciół i współpracowników Jubilata z Polski, Rosji i Ukrainy, których nazwiska znalazły się w dołączonej do publikacji Tabuli Gratulatorii, Księgę przekazała Profesorowi dr Agnieszka Kluczewska-Wójcik, dziękując za dotychczasową pomoc i współpracę oraz życząc wielu dalszych sukcesów.

W swoim wystąpieniu, kończącym uroczystość, prof. Jerzy Malinowski przypomniał kilka istotnych wydarzeń, które wpłynęły na rozwój jego kariery naukowej, podziękował za przyznane wyróżnienie, przygotowaną publikację i wszystkie wyrazy sympatii.

 


 

Anna Markowska

 

Laudacja na część Profesora Jerzego Malinowskiego

 

XX wiek, w którym Jerzy Malinowski spędził większość swojego życia, charakteryzował się niebywałym wprost okrucieństwem – pewnością, że nasze prawdy są lepsze od innych prawd i że jedynym sposobem, by hołdować prawdzie jest wprowadzać ją przemocą.

Historia sztuki, ukształtowana w cieniu modernizmu i kolonializmu, nie była wolna od zatrutego źródła swej epoki, a z jej rzekomą poznawczą neutralnością kłócą się praktyki wynikające z poczucia pogardy i wyższości do innych kultur, kolekcjonerskiej chciwości czy zamiany tego co żywe w sparametryzowany – wedle ścisłych procedur – martwy preparat.

Jerzy Malinowski jest tym wybitnym przedstawicielem naszej dyscypliny naukowej, który od początku swej szybkiej i błyskotliwej kariery akademickiej (tytuł profesora uzyskał w wieku 47 lat) pojmował historię sztuki jako przestrzeń swobody i wszechstronnej inspiracji, ukazywania różnych punktów widzenia i perspektyw. Pokreślić muszę na początku osobiste przymioty charakteru – żywość umysłu, empatię, łagodność, dyskrecję, optymizm, pracowitość, wytrwałość, środowiskową solidarność i śmiałość w rzucaniu wyzwań temu, co wydaje się niemożliwe do osiągnięcia – bo bez tych cech nie powstałby tak ogromny i wielostronny dorobek Profesora. Jest to – co nie mniej ważne – dorobek tyleż indywidualny, co w dużej mierze zbiorowy, gdyż niezwykła jest wprost hojność, jaką Profesor obdarzał nas – swoich współpracowników, uczniów, towarzyszy czy jedynie znajomych – swoimi pomysłami, wyciągając niejednokrotnie z sytuacji, gdy utknęliśmy w poczuciu bezradności. W tym znaczeniu Jerzy Malinowski to Wielopostać, bo żyje we wdzięczności wielu ludzi, którym – po prostu – pomógł. 40 wypromowanych doktorantów to liczba, która mówi sama za siebie. Ale wielopostaciowość Profesora wiązać można też z szerokością jego zainteresowań badawczych, co do której nie waham się stwierdzić, że jest absolutnie bez precedensu w polskiej historii sztuki. Last but not least, przy osobistych zaletach Profesora nie sposób nie zauważyć że jego zasługi pęcznieją dzięki wsparciu długoletniej towarzyszki życia, Barbary. Ma ona swój odrębny dorobek jako długoletni kustosz Muzeum Narodowego w Warszawie, ale razem wydali m.in. W kręgu École de Paris: malarze żydowscy z Polski (2007) oraz Katalog dzieł artystów polskich oraz żydowskich z Polski w muzeach Izraela (2017).

Wiele książek Jerzego Malinowskiego ukazywało się w niebywałych wprost nakładach, które – co nie mniej ważne – bardzo szybko się rozchodziły. Wydany w 1987 roku Leon Wyczółkowski i Julian Fałat miały nakłady 40 tysięcy egzemplarzy, przy czym – co warto dodać – pierwsza z tych książek miała jeszcze drugie wydanie 8 lat później. Jak mi się wydaje, kolejne wydania rozeszłyby się również bez trudu, gdyż te monografie są klasykami gatunku, bez żadnych oznak starzenia, podobnie jak monografia Maurycego Gottlieba (1997), poprzedzona wnikliwą kwerendą i pokazującą rozproszony po świecie dorobek artysty – od Nowego Jorku i Meksyku po Lwów. Pamiętam żywość odbioru książek Profesora w latach 80., ciężkich dla kultury. Co robić po kubizmie?, wydane w 1984 roku pod redakcją Jerzego Malinowskiego w Wydawnictwie Literackim w nakładzie zaledwie pięciu tysięcy, kupowało się „spod lady” lub polując na egzemplarz za pomocą różnych trików. Tę przemyślność i spryt wieńczyło ugoszczenie książki w domu, jej życie jako członka rodziny, wieczory spędzane na niekończących się dyskusjach. To w niej Piotr Łukaszewicz pioniersko podejmował temat środowiska artystycznego przedwojennej Akademii Sztuki we Wrocławiu, choć niemiecka przeszłość miasta ciągle była wypierana z polskiej historiografii; to w niej Mieczysław Porębski przyznawał, że awangarda była elitarna i nie potrafiła znaleźć miejsca we współczesnej rzeczywistości społeczno-politycznej. Wraz z artykułami o sztuce węgierskiej, czeskiej i rumuńskiej mielibyśmy tak modny później zakres sztuki Europy Środkowej, ale Profesor łamał go – już wówczas (gdy nie został jeszcze ukonstytuowany) – nie tylko przez refleksję nad sztuką francuską, ale także zapraszając Andreia Nakova – bułgarskiego historyka sztuki o polskich korzeniach i francuskiego emigranta politycznego, który przedstawiał wybitnych twórców awangardy rosyjskiej, wkrótce – w nowej sytuacji politycznej – usuniętych z pola widzenia. To już w tej książce zarysowana została koncepcja geografii artystycznej o dyfuzyjnym charakterze przenikających się wpływów, bez ściśle ustalonych granic i bez uprzedzeń narodowych. Jerzy Malinowski potrafił przejmująco przedstawiać motyw straconego gniazda po powstaniu styczniowym, przypominać polskie Wilno i polsko-ukraińskie relacje artystyczne, a jednocześnie ukazywać głębokie związki kultury polskiej i rosyjskiej, czego paradygmatyczną postacią stał się dlań – całkowicie na nowo zinterpretowany Henryk Siemiradzki.  Do takiego wielo-spojrzenia teoretycznie potrzebnych by było co najmniej dwóch historyków sztuki o odmiennych poglądach. Jednak możliwość opracowania tak różnych i niejednokrotnie nie tylko trudnych, ale i drażliwych tematów przez Jerzego Malinowskiego wynika z przekonania o sile i atrakcyjności kultury polskiej, która nie boi konfrontacji i nie musi ulegać – dzięki temu – zubożającym uprzedzeniom. Fakt członkostwa honorowego Rosyjskiej Akademii Sztuk  (od 2019) to zatem pewność, że Profesor pełni tam funkcję ambasadora polskiej kultury. Wydanie w Instytucie Sztuki PAN w Warszawie w 1987 roku książki Grupa „Jung Idysz” i żydowskie środowisko „nowej sztuki” w Polsce 1918-1923 to przełomowe wydarzenie, któremu z pewnością można by było – w innym miejscu i czasie – nadać rangę światową. Tymczasem ta pionierska książka jest biedną broszurą, opublikowaną w liczbie 1000 egzemplarzy. Wydane w tym samym 1987 roku Imitacje świata. O polskim malarstwie i krytyce drugiej połowy XIX wieku były w Instytucie Historii Sztuki we Wrocławiu tak zaczytane, że litościwy bibliotekarz musiał zamówić twardą oprawę. Jeśli ktoś lubi czytać książki z biblioteki, znajdzie tu gratki – ołówkowe podkreślenia studentów, ich wykrzykniki wpisywane na marginesach. We wrocławskim egzemplarzu wielki wykrzyknik anonimowy czytelnik zamieścił przy cytacie z XIX-wiecznego krytyka, na stronie 32: „Artyści nasi nie uciekną tam, gdzie buja laur i cyprys cicho stoi, bo dla nich brzoza smukła zwiesza warkocza, dąb hardo podnosi czoło, do nich wdzięczy się kalina i świerk ramiona wyciąga”. Profesor skontrował to lakonicznie i trzeźwo: „Ubogiemu polskiemu pejzażowi starano się nadać walor malowniczości (…)”. Tą skromną uwagą zaproponował  jednocześnie swoją wizję patriotyzmu: bez emfazy i uniesień, w dostrzeganiu ograniczeń skrzeczącej niejednokrotnie rzeczywistości, a przy tym w poszanowaniu inności i nieoczywistości przedmiotu badań. Wydane już w nowszych czasach Malarstwo polskie XIX wieku (2003) to niezwykle cenna synteza, próba zrozumienia, jak kształtowała się nowoczesna polska wizualność, powtarzały i zmieniały się kolektywne mity, kim byliśmy, zanim amputowano nam wschodnie terytoria i wymordowano dużą część mieszkańców; to opowieść o charyzmatyczności polskiej kultury i jej obecności w Europie. A jednocześnie – chyba po raz pierwszy w tak rozległej narodowej syntezie sztuki – pojawił się rozdział Malarstwo mniejszości narodowych, na nowo definiując polskość i narodowość. W Zakończeniu Autor w charakterystyczny dla siebie sposób sam się miarkuje, zastanawiając nad swoją polskością: „A może nasz «polocentryzm» jest błędny i przedmiotem badań winna być sztuka tego kręgu bez kontrowersyjnego niekiedy dzielenia artystów na narodowe kultury. Być może dopiero wtedy, gdy w badaniach i świadomości znikną granice, będziemy mogli dostrzec, wyłaniający się z mgły zapomnienia i przeinaczeń, fascynujący obraz kulturowej wspólnoty wielu narodów”. Uznając, że zasadniczą cechą polskiej sztuki XIX wieku była dążność do narodowej identyfikacji (Julian Fałat, 1985: 5), Maurycego Gottlieba przedstawiał także w relacji do dylematów tożsamościowych, które określił mianem rozdarcia „między tradycją żydowską a świadomością historycznych związków swego narodu z Polską” (Maurycy Gottlieb 1997: 5). Świadomość „poszukiwania tożsamości”, a nie jej zafiksowania na obsesyjnych punktach constans powoduje, że takie ujęcie zyskuje w kolejnych generacjach nowych czytelników żywy odbiór i zrozumienie, bo wszak dzisiaj także jesteśmy rozdarci i niespójni. W tej perspektywie podjęcie się opracowania poznańskiej i międzynarodowej jednocześnie, zakorzenionej w Berlinie, grupy „Bunt” (Sztuka i nowa wspólnota. Zrzeszenie Artystów Bunt 1917-1922 [1991], można widzieć jako próbę wyjścia poza tak drogą mu rodzinną tradycję krakowską „arcypolskich” formistów. Kontynuacją badań nad kulturą żydowską po przełomowej monografii Jung Idysz były liczne artykuły publikowane na całym świecie, hasła polsko-żydowskich artystów w Polskim słowniku biograficznym (w tym Marcelego Słodkiego, jedynego polskiego uczestnika ruchu dada, który ciągle czeka na monografię) oraz monumentalny tom Malarstwo i rzeźba Żydów Polskich w XIX i XX wieku (2000), przetłumaczony następnie przez Krzysztofa Z. Cieszkowskiego i wydany w języku angielskim w 2017 roku. Dzięki staraniom Profesora, przy współpracy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, udało się wydać wybitne dzieło Marii i Kazimierza Piechotków Bramy Nieba. Bożnice drewniane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej (2015). Za badania nad sztuką żydowską otrzymał w 2015 roku nagrodę im. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej, przyznaną przez Institute of Jewish Research w Nowym Jorku. Mówiąc o najnowszych książkach Profesora nie sposób nie przypomnieć wspaniałej współpracy z toruńskim wydawnictwem Tako, gdyż miłość do książek zyskała tu wspaniałą przystań.

Ostatnie dwadzieścia lat, gdy chodzi o publikacje autora, to także wiele redagowanych tomów zbiorowych, rezultat kulturotwórczych, stymulujących wysiłków wspierania międzynarodowego zasięgu badań i szerokiego spojrzenia na kulturę globalną. Od skromnych początków, czyli Stowarzyszenia Sztuki Nowoczesnej (zał. 2000) oraz Pracowni Badań i Konserwacji Dzieł Sztuki Orientu, założonych na UMK w Toruniu (zał. 2002),  poprzez Polskie Stowarzyszenie Sztuki Orientu powstałe już Warszawie (zał. 2006), w 2011 doszło w wyniku fuzji poprzednich ugrupowań do powołania prywatnej i oddolnej instytucji pod nazwą Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata (PISnSŚ). To zupełnie niezwykłe przedsięwzięcie, bez precedensu w krajach naszego regionu, Instytut jest instytucją o ogromnych osiągnięciach badawczych i publikacyjnych, a poszczególne wydawnictwa są parametryzowane na tym samym poziomie, co publikacje państwowych polskich uniwersytetów. Po zorganizowaniu dwóch polsko-chińskich konferencji Jerzy Malinowski doprowadził w 2016 do wydania po chińsku polskiej historii sztuki; w projektach znajduje się obecnie wydanie hiszpańskie. Póki co wydaje pod auspicjami PISnSŚ rocznik Arte de América Latina” o zakresie od czasów prekolumbijskich do dzisiaj. Instytut wydaje też rocznik „Art of the Orient”, poświęcony kulturze Azji i Afryki. Jeśli chodzi o sztukę nowoczesną i współczesną, to jednym z najnowszych przedsięwzięć jest wydawany od 2018 roku „Dagerotyp”, poświęcony historii fotografii i będący wznowieniem wydawanego od 1993 Biuletynu Stowarzyszenia Historii Fotografii, przejętego później przez Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Wznowienia i kontynuowanie przerwanych tradycji to jeden z najbardziej charakterystycznych rysów organizatorskich działań Profesora, które można by było określić jako niezłomna kultywacja.

Umysłowość Jerzego Malinowskiego charakteryzuje rzadka umiejętność chwytania współczesności bez autokolonizacyjnego przeszczepiania pojęć, gdyż najnowsze metodologie wysnuwa wprost z dzieł sztuk i ich analizy. Analiza Druida skamieniałego Wyczółkowskiego prowadzi wprost do nowego animizmu, empatyczne opisy Morskiego Oka w wydaniu wielu pejzażystów do blue humanities, z „niedocieczonej istoty świata” można wysnuć naukową pokorę, a z zestawień starego i nowego świata – heterotemporalność. Z autokreacji Gottlieba wychyla się z kolei historia kontrfaktyczna, a z drobnej wzmianki o feminizmie jego narzeczonej Laury Rosenfeld mogą się urodzić nowe przeciwhegemoniczne historie. 

Co może jednak najważniejsze: obecność Profesora daje po prostu radość i przekonanie, że wszystko jest na swoim miejscu. Dziękujemy, Jerzy! Dziękujemy,  Profesorze!      


POLSKA – JAPONIA



Kraków 2020 ISBN 978-83-62096-91-6 (s. 340)

Sprawozdanie z działalności Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha  zawiera obszerną informację (na stronach 170-319) o odbytym w muzeum sympozjum w dniach 27-28 lutego 2020 roku. Jego „celem było podsumowanie wyjątkowego jubileuszowego roku, w którym Polska i Japonia świętowały 100-lecie wzajemnych relacji dyplomatycznych, oraz roku, w którym Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej obchodziło 25-lecie swojej działalności”.  

Na sympozjum została podsumowana działalność ogólnopolskiego  Komitetu Polska-Japonia, powołanego 11 grudnia 2019 roku z inicjatywy PISnŚŚ.  W licznych wystąpieniach członków Komitetu, przedstawicieli uniwersytetów, muzeów, stowarzyszeń przedstawiono konferencje, wystawy, spektakle teatralne, wydawnictwa i działalność popularyzatorską polskiego środowiska japonistów, historyków sztuki, teatrologów i konserwatorów dzieł sztuki. Omówione zostały projekty dalszych działań. Niestety, epidemia pokrzyżowała plany w bieżącym roku.

 


Radosław Predygier

 

Polska Misja Artystyczno-Naukowa w Japonii 

w 2020 roku 

 

Rok 2020 miał być kontynuacją i przedłużeniem jubileuszu 100-lecia nawiązania relacji dyplomatycznych pomiędzy Polską i Japonią w 1919 roku.

Niestety, Japonia, podobnie jak reszta świata, została dotknięta pandemią wirusa COVID-19, co spowodowało anulowanie wielu imprez kulturalno-oświatowych i sportowych przewidzianych na ten rok. Znamienne jest  odwołanie  olimpiady w Tokio, która została przeniesiona na rok przyszły.

Jednym z wydarzeń organizowanych przez stronę polską, a odwołanych z powodu pandemii, jest spektakl „Exodus”,  przygotowany przez Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny na 100-lecie uratowania przez japoński Czerwony Krzyż sierot syberyjskich i rocznicy ocalenia od zagłady tysięcy litewskich Żydów w czasie wojny. „Śląsk” miał przyjechać ze spektaklem do Tokio jesienią tego roku.

Artyści zespołu, nie mogąc osobiście zaprezentować spektaklu „Exodus” w Japonii, przygotowali w zamian, we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz  regionem śląskim, film pod tym samym tytułem, którego prapremiera odbędzie się  w listopadzie tego roku w Tokio, Osace, Sapporo i Setouchishi.

Polska Misja Artystyczno-Naukowa w Japonii podjęła się przygotowania prapremiery filmu w Bibliotece Miejskiej  w mieście Setouchishi, w prefekturze Okayama, 29 listopada 2020 roku. W dniu pokazu odbędzie się dodatkowo krótki odczyt na temat filmu i zespołu „Śląsk”.

Ponieważ obowiązujące obostrzenia sanitarne redukują liczbę widowni o połowę, organizatorzy, rozpoznając wagę kulturalną wydarzenia, a pragnąc przybliżyć temat szerszej publiczności, postanowili zorganizować swoisty tydzień polski – z książkami o tematyce polskiej. Zostaną udostępnione również książki przysłane przez Instytut Polski w Tokio oraz odbędzie się wystawa zdjęć zespołu „Śląsk” i pokaz wyjątków z filmu „Exodus”. Wydarzenie będzie również prezentowane na stronie FB  Polskiej Misji Artystyczno-Naukowej w Japonii. 

Kolejnym interesującym wydarzeniem, wspieranym przez Polską Misję Artystyczno-Naukową w Japonii, będzie pokaz filmu Wojciecha Hasa Rękopis znaleziony w Saragossie 20 grudnia w mieście Ushimado na festiwalu filmów europejskich, organizowanym przez  „Hoshi no Sazanami” przy Urzędzie Miasta Setouchishi, z krótkim wprowadzeniem autora tego tekstu.   Będzie to pierwszy pokaz tego filmu w historii prefektury Okayamy, a raptem trzeci w zachodniej Japonii – po Hiroshimie i Osace.  

Na przełomie maja i sierpnia tego roku powstało dwudziestoczterometrowe sgraffito wapienne, wykonane przez autora tekstu, na murze okalającym tradycyjny dom japoński. Zdobienia wykorzystane w  tej pracy nawiązują do bogatej i pięknej natury regionu, w którym powstały. Dzieło, zainspirowane przez  monumentalne sgraffito w Krasiczynie, wprowadza motywy drzewa oliwnego, gaju bambusowego, ważki, kwiatów, które przeplatają się z idyllicznymi scenami figuralnymi. Jest to, prawdopodobnie, pierwsze i jedyne tego typu i wielkości sgraffito w Japonii.

Trudno przecenić, zwłaszcza w dobie pandemii,  znaczenie takich wydarzeń w promowaniu kultury polskiej w Japonii, w szczególności na obszarach położonych na peryferiach wielkich centrów kultury Tokio czy Osaki; można powiedzieć, że dzięki nim  kultura polska trafia do japońskiej społeczności.

 


Nowa książka o Japonii

 

Numer ISBN: 978-83-62945-90-0 (656 s.)

 

Istnieje powszechne przekonanie, że serce kultury japońskiej i klucz do jej zrozumienia stanowi buddyzm zen. Na poparcie tego twierdzenia przytacza się szereg tzw. sztuk zen, czyli form działalności postrzeganych bardziej jak droga duchowego rozwoju niż twórczość artystyczna, której zwieńczeniem jest ukończone dzieło. Przede wszystkim wymienia się tutaj chadō – „drogę herbaty”, poezję haiku, projektowanie ogrodów, malarstwo tuszowe i kaligrafię, ale także sztuki walki (takie jak kendō czy kyūdō).

Książka przedstawia historię zen w Japonii, wpływ na poszczególne wybrane sztuki, określane mianem „sztuk zen”, poddając jednocześnie krytyce narosłe wokół nich nadinterpretacje, by w ramach podsumowania zaprezentować racjonalną analizę ich koncepcji. Publikacja powstała w oparciu o pracę doktorską.                                                


Magdalena Furmanik-Kowalska

 


 

RECENZJA

 

Ewa Sułek

Harvard Ukrainian Studies, vol. 36, no. 3-4, 2019, Ukrainian Modernism, ed. Michael S. Flier, Ukrainian Research Institute of Harvard University, Cambridge, Massachusetts, U.S.A.  

         Na początku 2020 roku ukazał się 36. numer magazynu Harvard Ukrainian Studies, wydawanego przez Harvard University od 1977 roku, początkowo jako kwartalnik, obecnie raz do roku jako podwójny numer. Najnowsza edycja jest poświęcona zagadnieniu ukraińskiego modernizmu i składa się na nią sześć artykułów, wstęp autorstwa George’a G. Grabowicza, a także dziesięć recenzji najnowszych książek poświęconych tematyce ukraińskiej. Problematyka publikacji skupiona wokół ukraińskiego modernizmu jest wynikiem debat trwających od końca lat 80. ubiegłego wieku, podsumowanych na konferencji „Ukrainian Modernism in Context, 1910-1930”, zorganizowanej przez Harvard Ukrainian Research Institute w dniach 14-15 kwietnia 2007 roku. I choć wydawać by się mogło, że publikacja, która ukazuje się po blisko trzynastu latach od konferencji, może być już nieaktualna, to jednak została uzupełniona o prowadzone w międzyczasie badania, prowadzące na kolejne poziomy interpretacji. Nacisk został położony na nowe zagadnienia badawcze, sygnalizowane już na konferencji w 2007 roku, takie jak przenikanie i związki modernizmu z realizmem socjalistycznym, wzajemne oddziaływanie sztuk wizualnych i poezji, czy nowe zagadnienia dotyczące artystycznego dziedzictwa Aleksandra Archipenki. Pięć artykułów poświęcono sztukom wizualnym, szósty poezji Pawła Tyczyny, jej interpretacji i odbiorowi.

         We wstępie do publikacji George G. Grabowicz proponuje ponowne przyjrzenie się ukraińskiemu modernizmowi i zapowiada kolejną, szerszą publikację książkową dotyczącą tego zagadnienia. Autor śledzi historię wystaw i publikacji poświęconych tematowi, podkreślając, jak istotne jest to, by zrewidować pojęcie „rosyjskiej awangardy”, której wielu członków urodziło się w Ukrainie lub uważało siebie za osoby narodowości ukraińskiej. To stwierdzenie wydaje mi się szczególnie istotne w obliczu sytuacji politycznej w kraju znajdującym się od 2014 roku w konflikcie zbrojnym z Rosją, wywołanym serią wydarzeń, jakimi były rewolucja na Majdanie w 2013 i 2014 roku, oraz aneksja Krymu przez Rosję w marcu 2014 roku. Podobnie jak wystawy w kijowskim Mystetskim Arsenale – „The Ukrainian Avant-Garde Scene” (2014) i „Malevich +” (2016), które silnie podkreślały narodową przynależność pewnej grupy twórców, uznawanych powszechnie za rosyjskich, wstęp Grabowicza, szeroko komentujący „imperialne” zapędy niektórych badaczy zajmujących się sztuką rosyjską, wydaje się być świadomym zabiegiem, mającym na celu postkolonialne „odzyskanie” Ukrainy dla Ukrainy. Jest to proces, który, w mojej opinii, odbywa się intensywnie na wielu polach kultury i sztuki ukraińskiej od roku 2014. Zniekształcenia przeszłości, narzucane przez władze komunistyczne wszechrosyjskie rozumienie kultury i historii, ma swoje pokłosie między innymi w zapomnianym na lata ukraińskim modernizmie – dlatego tak istotne stało się wyraźne wyodrębnienie tego zjawiska jako osobnego bytu. Grabowicz wspomina publikacje, który były dla tych działań ważne czy przełomowe, a Ukrainian Modernism wpisuje się w te poszukiwania.

         Artykuły zawarte w publikacji poruszają wieloraką tematykę – od różnych form symbolizmu, poprzez konstruktywizm, oraz wpływ realizmu socjalistycznego na formy twórczości artystycznej. Pierwszy z artykułów autorstwa Jean-Claude Marcadé bada znaczenie Kijowa w rozwoju ukraińskiego modernizmu przełomu wieków. Myroslava Mudrak przyjrzała się epizodom symbolizmu w sztuce ukraińskiej. W swoim artykule skupia się na podziale terenów dzisiejszej Ukrainy na cesarstwo Habsburgów i Romanowów, a tym samym na obszary zupełnie różnych wpływów. Ciekawy jest tu wątek wpływów polskich, głównie na terenie Galicji, między innymi twórczości Stanisława Wyspiańskiego, nie tylko w sztukach wizualnych, ale też w literaturze. Olga Lagutenko przygląda się postaci Wasyla Jermiłowa  i jego artystycznemu zwrotowi ku konstruktywizmowi, z kolei Georgy Kovalenko bada konstruktywizm w teatrze ukraińskim – scenografii i projektowaniu scenicznym. Artykuł Vity Susak jest poświęcony szwajcarskiemu okresowi w twórczości Aleksandra Archipenki. Ostatni z tekstów, autorstwa Grabowicza, dotyczy twórczości Pawła Tyczyny i jej związków zarówno z modernizmem, jak i realiami realizmu socjalistycznego.

         W tym miejscu chciałabym też wspomnieć o publikacji, która ukazała się pod koniec 2019 roku, a którą jest Sztuka Europy Wschodniej, tom VII, 2019, Sztuka ukraińska XX wieku i polsko-ukraińskie związki artystyczne, pod redakcją Jerzego Malinowskiego, Agnieszki Pospiszil oraz moją, wydaną przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata i Wydawnictwo Tako (Warszawa-Toruń). Jest to pierwsza tak obszerna pozycja poświęcona sztuce ukraińskiej XX wieku wydana w Polsce. Zawiera trzydzieści jeden artykułów w językach polskim, angielskim oraz rosyjskim, poświęconych sztukom wizualnym i architekturze, w tym autorstwa Myroslavy Mudrak,  Olgi Lagutenko i Vity Susak, których teksty znalazły się w harwardzkim tomie. W Sztuce Europy Wschodniej pojawił się też blok artykułów przygotowanych przez badaczki z PinchukArtCenter w Kijowie. Publikacja ma charakter przekrojowy i miała na celu przybliżenie polskim Czytelnikom i Czytelniczkom sztuki naszych sąsiadów, w tym także ukraińskiego modernizmu.

Ostatnie publikacje

SPRAWOZDANIE I BIBLIOGRAFIA / REPORT AND BIBLIOGRAPHY 2000-2015
więcej
SPRAWOZDANIE I BIBLIOGRAFIA ZA 2019 ROK
więcej
KULTURA ARTYSTYCZNA T. 2
więcej
STUDIA Z ARCHITEKTURY NOWOCZESNEJ / STUDIES ON MODERN ARCHITECTURE, T. 6
więcej
ARTE DE AMERICA LATINA – SZTUKA AMERYKI ŁACIŃSKIEJ, NR 8
więcej
WORLD ART STUDIES 2018 T. 18
więcej
DAGEROTYP 2018 NR 1 (25)
więcej
POZA SERIAMI
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. IV
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. V
więcej
ART OF THE ORIENT, T. 7
więcej
PAMIĘTNIK SZTUK PIĘKNYCH / FINE ART DIARY, T. 8
więcej
SERIES BYZANTINA. STUDIESON BYZANTINE AND POST-BYZANTINE ART, VOL. XVI
więcej
STUDIA O SZTUCE NOWOCZESNEJ / STUDIES ON MODERN ART, T. 6
więcej
SZTUKA EUROPY WSCHODNIEJ / ИСКУССТВО ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЫ / THE ART OF EASTERN EUROPE T. VI
więcej
POZA SERIAMI / OUT OF SERIES
więcej
ŹRÓDŁA DO DZIEJÓW SZTUKI / SOURCES FOR ART HISTORY, T. VI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
POZA SERIAMI
więcej
STUDIA I MONOGRAFIE / STUDIES AND MONOGRAPHS
więcej
SZTUKA I KRYTYKA / ART AND CRITICISM 2000 NR 11-12
więcej

Ważna informacja

Zamknij
Ta strona używa plików cookies, aby ułatwić korzystanie z Serwisu. Jeżeli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Więcej na temat plików cookies w Polityce cookies.