Hasło Instytutu
Polska wersja Polska wersja Polska wersja English version




Oddział Krakowski PISnSŚ

w ramach Spotkań ze sztuką świata  zaprasza na wykład

dr Sumiyo Okumury, japońskiej historyczki sztuki i kuratorki ze Stambułu, badaczki sztuki islamskiej i tureckiej.

Velvet and Patronage: The Origin and the Historical Background of Ottoman and Italian Velvets

 Wykład odbędzie się 25 listopada 2019, o godzinie 17:00 w Muzeum Manggha, w Krakowie.

 Detail from the Butler Bowden Cope, 14th century,  Victoria and Albert Museum

Velvets are one of the most luxurious textile materials and were frequently used in furnishings and costumes in the Middle East, Europe and Asia in the fifteenth to the sixteenth centuries. Owing to many valuable studies on Ottoman and Italian velvets as well as Chinese and Byzantine velvets, we have learned the techniques and designs of velvet weaves, and how they were consumed. However, it is not well-known where and when velvets were started to bewoven and when the art of velvet weaving was introduced to the land of Anatolia and Italy. It is generally known that the origin of velvet weaving may have been in Italy via the technique of velvet weaving practiced in the Middle East after the fourteenth century, though there are many historical descriptions which show velvets had been manufactured in the Middle East before the fourteenth century. For example, in the tenth century geography book Hudud al-‘Alam, “Katifa” textiles were produced in Mukan, north of Gilan. Ibn Batuta also explains that silken garments of embroidery and velvet were made at Nishapur and were brought to India during the Mongol conquest. According to Rashiduddin (1249-1318), the author of Jami’ut tawarikh, beautiful velvets were manufactured in Erzincan in Anatolia and sold to the Ilkhanids’ palace every year at the cost of one thousand arsin. This presentation will explore the origin and the historical background of Ottoman and Italian velvet weaving in the context of patronage, consumption and globalization from the East to the West, examining historical sources together with material evidence


Detail from the Ottoman velvet, 16th, Museo Stefano Bardini, Firenze


Conference’s Programme Committee:                                                                                                                              

Beata Klocek di Biasio, Ph.D.,  Chair of the Foundation For Dialogue beata.di.biasio@gmail.com ;

Professor Jerzy Malinowski, Ph.D., President of the Polish Institute of  World Art Studies jmalin@umk.pl 

Professor Bohdan Michalski, Ph.D.  michalski.bohdan@gmail.com                                                                               

Professor Jan Wiktor Sienkiewicz, Ph.D. janwikt1@yahoo.it                                                                                        

Sally Williams, Public Art Consultant  Sally.Williams@CanaryWharf.com                   


We soon came to the conclusion that the art of building
buildings can readily be mastered but that what is.

Sir George Iacobescu


The conference will address public art of the 21st century in general, with special emphasis on the art of Igor Mitoraj. It will highlight the role of this art in the development of a new identity for a new local community in the context of the Greek agora, the Roman forum, the Renaissance square with monuments, also of the 19th century, finally inspired by representations with monuments and sculptures from de Chirico’s pittura metafisica and Surrealism.


Canary Wharf - "a city within a city" - a new district of London created from scratch, has become, on the one hand, a financial and banking centre of the capital, second only to the City, and on the other hand, a place where art meets work. The park surrounding the skyscrapers is undoubtedly the richest permanent collection of public art in the United Kingdom (65 objects, the work of 52 artists and designers, including three monumental sculptures by the Polish-Italian artist Igor Mitoraj).

The Sculpture in the Workplace programme, consisting in the creation of a sculpture park with a permanent collection of public art and a gallery with a programme of temporary exhibitions of contemporary art (which has so far included over 150 artists from all over the world), was conceived with a view to creating a new identity for the new community: both for the 100,000 new employees of the Canary Wharf Financial Centre and for the conservative community of the Tower Hamlets district (former docklands), who have lived in the area for generations.

The conference, which will be held in Canary Wharf on the anniversary of the birth of the sculptor Igor Mitoraj, raises the question of the role art has to play today in the public space of the contemporary city. To what extent can Mitoraj's "monuments of cultural and historical memory", evoking Greek mythology and being a link with the world of harmony and beauty, with the humanistic values of the past - from Greece, Rome and the Italian Renaissance - play a role in the creation of the local identity of the inhabitants in the 21st century? Will Art, including Igor Mitoraj's sculptures, be able to stimulate reflection on the part of a mass audience? Will it direct their thinking towards the sources of the Judeo-Christian civilization, towards beauty, values and a community, which has never been a utopia?   (Beata Klocek di Biasio, Ph. D., the author of the first monograph on the art of Igor Mitoraj: Mitoraj – A Dialogue Between Art and History, Warsaw-London 2019). 


Welcome and introduction: Sir George IACOBESCU, CBE: Canary Wharf – Place Where Art Meets Work (to be confirmed) & Vittorio SGARBI: Con Igor Mitoraj l’incanto delle civiltà perdute (to be confirmed).   

First (morning) session: General papers: “Public art of the 21st century – theories and works; Art of and for the community – concepts and artistic practice; Public art in the processes of regeneration of European cities (selected examples);  Ancient elements in contemporary public art. The role of this art in the development of a new identity for a new local community in the context of the Greek agora, Roman forum, Renaissance square with monuments, also of the 19th century, finally inspired by representations with monuments and sculptures from de Chirico’s pittura metafisica and Surrealism”.                                                                                                                                                               
Second (noon) session: Canary Wharf: neighbourhood development and programme for art; new neighbourhoods in regenerated European capitals - two programmes for public art - La Défence in Paris and Canary Wharf in London; the diverse Canary Wharf communities - cultural needs and artistic/aesthetic tastes; temporary exhibitions of works of public art in Canary Wharf - public temporal art versus "permanent" works.

Third (afternoon) session: One lecture on Igor Mitoraj's lifetime achievements; Antiquity in I.M.'s oeuvre; Links between Igor Mitoraj's works and architecture.                                                                                             

Fourth (evening) session:
‘Case studies’: (three short papers) dedicated to Igor Mitoraj’s sculptures at Canary Wharf; Reception of Igor Mitoraj’s oeuvre in the United Kingdom.                                                    
Speakers’ panel – a debate with the conference participants.

Members of the International Honorary Committee for the celebration of the 75th anniversary of birth of IGOR MITORAJ


Jarosław SELLIN, Poland’s Deputy Minister for CULTURE and NATIONAL HERITAGE; 

Sir George IACOBESCU, CBE (Commander of the Order of the British Empire) - Chairman and Chief Executive Officer, Canary Wharf Group, London, member of the Board of Trustees of the British Museum, Vice-Patron of the Royal British Society of Sculptors, a friend of Igor Mitoraj, collector of his oeuvre, patron of the arts; 


Professor Bohdan MICHALSKI, Ph.D., Chair of the International Honorary Committee for the 75th anniversary of the birth of IGOR MITORAJ;

Beata KLOCEK DI BIASIO, Ph.D., the author of the first monograph on the art of Igor Mitoraj A Dialogue Between Art and History, Warsaw 2019;     

Professor Jan Wiktor SIENKIEWICZ, Ph.D., head of the Dept. of Polish History and Culture in Exile at his Chair of History of Art and Culture at Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland;

Professor Jerzy MALINOWSKI, Ph.D., President of The Polish Institute of World Art Studies in Warsaw, Nicolaus Copernicus University in Toruń, Poland;

F. Andrzej KIEŁBOWSKI SJ, sponsor of Igor Mitoraj’s door to the Jesuit Church in Warsaw, a friend of Igor Mitoraj;

Professor Stanisław TABISZ, Ph.D., President of the Fine Arts Academy in Krakow, where the Artist studied 1966-68;

Rafał OLBIŃSKI, painter, New York, Warsaw;                                                                

Andrzej KRAŚNICKI, President of the Polish Olympic Committee, who conferred an Olympic Gold Laurel on the Artist in 2004 for the display in his sculptures of the strength and beauty of the human body. 



Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata

Klub Kostiumologii Stowarzyszenia Historyków Sztuki


Muzeum Azji i Pacyfiku


zapraszają na IV konferencję Studiów nad Strojem


która odbędzie się w Muzeum Azji i Pacyfiku w Warszawie, przy ul. Solec 24,
w dniach 30-31 marca 2020 r.


Wiodącym tematem kolejnej konferencji będzie kwestia transferów pomiędzy kulturami, znajdujących wyraz w ubiorze i sposobie jego przedstawiania. Studia nad globalizacją i jej relacją do kultur lokalnych, zarówno w przeszłości jak i obecnie rozwijają się bardzo dynamicznie. W Polsce jednak wciąż brakuje badań w tej dziedzinie odnoszących się do ubioru i mody. Chcemy zainicjować dyskusję na ten temat w różnych wymiarach – nie tylko tradycyjnie pojmowanych zjawisk takich jak orientalizm czy przepływy centrum-peryferia, ale także szerokich sieci wielokierunkowych powiązań. Mogą one dotyczyć zarówno kultur odległych geograficznie, etnicznie, obyczajowo, jak i grup zajmujących odmienne miejsce w obrębie lokalnego społeczeństwa. Konferencja ma charakter interdyscyplinarny, zaproszenie kierujemy do badaczek i badaczy z różnych dziedzin humanistyki.

Proponowane wątki tematyczne to m.in.:

  • Łączenie i wymiana elementów kultur lokalnych i globalnych w ubiorze;
  • Przekaz zjawisk międzykulturowych z tej dziedziny w fotografii i innych mediach wizualnych;
  • Wpływ kolonializmu na przemiany ubioru i mody;
  • Przepływy inspiracji pomiędzy środowiskami społecznymi;
  • Zawłaszczenie kulturowe w świecie mody;
  • Ubiór jako element identyfikacji i deklaracja tożsamości.

Planowana długość referatu to 20 minut.

Zgłoszenia wraz z abstraktem proponowanego referatu prosimy przesyłać
do 15 stycznia 2020 r na adres: m.furmanik@world-art.pl. 

Wpisowe na konferencje: 200 zł (studenci i doktoranci – 100 zł). Organizatorzy zapewniają lunch w dniach konferencji. Zakwaterowanie we własnym zakresie.

Komitet organizacyjny:

Dr Magdalena Furmanik-Kowalska – Z-ca Dyrektora Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata 

Dr Anna Straszewska - Klub Kostiumologii Stowarzyszenia Historyków Sztuki

Dr Joanna Wasilewska – Dyrektorka Muzeum Azji i Pacyfiku



Książka Profesora Zdzisława Żygulskiego jun.

o Muzeum Narodowym w Krakowie

Świątynia Pamięci Krakowa


Profesor Zdzisław Żygulski  jun. -  honorowy  członek Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata - był wybitnym  historykiem sztuki bliskowschodniej, autorem książek o sztuce perskiej, tureckiej, mauretańskiej, światowej sławy bronioznawcą, muzeologiem,  zasłużonym badaczem Bitwy pod Orszą,  sztuki Leonarda  Vinci i Rembrandta.

Ostatnia - trzydziesta  czwarta książka Profesora  jest  dziełem jedynym w swoim rodzaju, Autor bowiem był świadkiem i uczestnikiem wielu wydarzeń, o których pisze, więc  sam był „źródłem historycznym”. Profesor pracował przez 60 lat w Muzeum Książąt Czartoryskich, od 1950 związanym z Muzeum Narodowym w Krakowie. W tym czasie poznał   i współpracował  z  sześcioma dyrektorami tej instytucji.  Zaraz po  instalacji  Muzeum   kierował nim Władysław  Łuszczkiewicz (1883-1900), potem przez niemal  pół wieku Feliks Kopera (1900-1949), kolejno Tadeusz Dobrowolski (1950-1956), Adam Bochnak (1957-1962), Jerzy Banach (1963-1974), Tadeusz Chruścicki (1974-2000) i Zofia Gołubiew (2000-2015). Dzieje Muzeum Narodowego  w Krakowie Autor przedstawił  charakterystycznym dla siebie, obfitującym w dygresje, pięknym, żywym literackim językiem, pełnym wspomnień, osobistym stosunkiem do instytucji, pracujących w niej ludzi, dzieł i gmachów.

Książka jest czymś więcej niż tylko monografią  muzeum. Sytuuje bowiem instytucję w szerszym kontekście czasów i miejsca, opisuje okoliczności towarzyszące jej powstaniu i samo niezwykłe miasto, jakim dla każdego Polaka jest Kraków. Autor pisał o Sukiennicach - pierwszym gmachu muzeum i jego roli w historii miasta. Ten budynek stoi  pośrodku wielkiego Rynku Głównego, na którym   rozgrywały  się ważne   wydarzenia w polskiej historii. Tu, od strony ulicy  Brackiej  odbywał się pamiętny  hołd pruski w roku 1525, od strony ulicy Szewskiej Tadeusz  Kościuszko w 1794 roku przysięgał narodowi. Na Rynku w lipcu 1809 cieszono się  z przyjazdu księcia Józefa Poniatowskiego. W średniowiecznych Sukiennicach,  mieszczących kiedyś kramy  kupieckie, postanowiono po przebudowie umieścić Muzeum Narodowe. W czasie jubileuszu Józefa Ignacego Kraszewskiego w 1879 roku Henryk Siemiradzki  jako pierwszy  ofiarował   swoje sławne Pochodnie Nerona  do nowego muzeum. Rozentuzjazmowani  artyści   wnosili w darze  swoje dzieła, z czasem ich przybywało. Muzeum zostało otwarte dla publiczności dopiero po czterech latach, w 1886 roku,  wystawą  poświęconą zwycięstwu wiedeńskiemu króla Jana III Sobieskiego. Sukiennice  na trwałe  weszły do kanonu muzealnego jako największa w Polsce Galeria malarstwa polskiego. Tutaj można zobaczyć dzieła Jana Matejki Kościuszko pod Racławicami, Hołd Pruski, Wernyhorę, Henryka Siemiradzkiego Pochodnie Nerona, obrazy Jacka Malczewskiego, Piotra Michałowskiego, Jana  Stanisławskiego, Józefa Chełmońskiego. Z czasem  Sukiennice były za małe,  by pomieścić  wszystkie zbiory. W latach 30. XX wieku zaprojektowano i  zaczęto wznosić nowy gmach  muzeum,  ukończony już po 1945 roku, który  do dziś  jest  Główna siedzibą zbiorów i dyrekcji.

Książka Żygulskiego pokazała dochodzenie do tego muzem u jego początków. Autor nie wahał się nakreślić tła historycznego,  wspominał o ruchach niepodległościowych i autonomii Galicji. Pisał o krakowskim wystawiennictwie przed założeniem Muzeum Narodowego, o Muzeum Polskim w Rapperswilu, o założeniu Muzeum Czartoryskich  w 1876 roku, o projektach Muzeum Narodowego na Wawelu i działalności zasłużonego muzeologa Teodora Nieczuja- Ziemięckiego, sprawie Hołdu Pruskiego Matejki, który miał zapoczątkować Muzeum Narodowe na  Wawelu.  Wreszcie o pomysłodawcy Muzeum Narodowego w Krakowie prezydencie miasta Józefie Dietlu - wybitnym lekarzu, zafascynowanym przeszłością Krakowa.   

Dzieje Muzeum Narodowego w Krakowie  Autor  pokazał  na szerokim tle porównawczym, powstających  w latach 30.  XX wieku muzeów narodowych w Katowicach i Warszawie. Dzięki  temu  otrzymaliśmy obraz  najważniejszych zjawisk w muzealnictwie polskim  przed  1939 rokiem, czyli w czasach formowania się nowego budynku muzealnego.

Zdzisław Żygulski  jun. ukazał   dzieje Muzeum Narodowego w Krakowie   personalnie, kadencjami dyrektorów, co było uzasadnione ich wybitnymi osobowościami. Personalne ujęcie wynikało nie tylko z osobowości tych dyrektorów, ale z przekonania o ważnej  roli jednostki w dziejach. Książka należy do starej humanistyki i starej muzeologii. Żygulski  był aktywnym i świadomym obserwatorem i komentatorem dokonujących się za jego życia przemian.

 Zwłaszcza z dzisiejszego punktu widzenia  dramatyczne przedstawiają  się  losy Muzeum Czartoryskich, w którym Profesor pracował przez całe swoje życie i z którym był bardzo związany. Muzeum Czartoryskich było pierwszym polskim „muzeum dla narodu”, jak mówiła księżna Izabela Czartoryska,  tworząc 1801 roku w Puławach  Świątynię Sybilli  i w 1809  Dom Gotycki. Muzea  te powstały, by ocalić przeszłość  dla przyszłości. Izabelę Czartoryską  darzył Profesor szczególną atencją, uważając ją za jedną z najwybitniejszych kobiet w polskiej  historii, o czym wielokrotnie pisał. Muzeum Czartoryskich  w Krakowie założone przez wnuka Izabeli, księcia Władysława Czartoryskiego w 1876 roku, utworzono  z ocalałych  dzięki społecznej ofiarności  skarbów puławskich, przechowywanych w paryskiej siedzibie Czartoryskich Hôtel Lambert, wzbogaconych zbiorami założyciela. Charakteryzowało się ono niezwykłym klimatem, przypominającym muzea paryskie końca XIX wieku. Ta emocjonalna aura była sama w sobie zabytkiem  i wzbudzała  wielki podziw  zwiedzających z całego świata, powinna też podlegać  szczególnej  ochronie. Zniknęła na skutek niezbyt fortunnego remontu, zapoczątkowanego w 2010 roku.  Remont ten  prowadził  do  przekształcenia   wspaniałego  muzeum przeszłości  w muzeum nowoczesne. Profesor bardzo bolał  nad zniszczeniem czegoś,  co było niepowtarzalne, na rzecz  muzeum     pospolitego - takiego, jakie  można dziś  spotkać  wszędzie  od Nowego Jorku po Dubaj. Ale Profesor był też wielkim orędownikiem wykupienia zbiorów Czartoryskich z rąk rodziny i włączenia go do Muzeum Narodowego w Krakowie. Z wielką radością przyjąłby wiadomość o wykupieniu Zbiorów Czartoryskich  przez państwo polskie, jakie dokonało się w 2016 roku. O takie miejsce swojego ukochanego muzeum całe życie zabiegał. Muzeum Czartoryskich jest jednym z największych skarbów narodowych, które przetrwało  wszelkie zawieruchy powstań, wojen i rządów komunistycznych,  a  w rękach prywatnych narażone byłoby  na naturalne  przekształcenia.

Dzieje Muzeum Narodowego w Krakowie opisane  zostały, jak wspomniano  kadencjami dyrektorów,  ich dokonaniami   wystawienniczymi i wydawniczymi. Profesor wspominał  wybitnych swoich kolegów i ich sukcesy. Wiele miejsca poświęcił zwłaszcza dr Markowi Rostworowskiemu i jego zespołowi: Januszowi Wałkowi, opiekunowi Damy z gronostajem w jej licznych podróżach, Dorocie Dec, znawczyni malarstwa holenderskiego, Helenie Małkiewiczównej, potrafiącej z niezwykłym talentem komponować wnętrza gablot muzealnych – ekipie, tworzącej niezapomniane wystawy Polaków  portret własny, Żydzi - Polscy oraz  Romantyzm i romantyczność.

 Sposób ujęcia historii Muzeum Narodowego w Krakowie powoduje, że  książką może zainteresować się  szersza  rzesza czytelników, a nie tylko  fachowcy. Tym bardziej, że  Autor wyszedł poza ścisły temat i przedstawił kontekst kulturalny Krakowa, sięgając także do dziejów wspomnianych muzeów w Warszawie i Katowicach. Dużo miejsca poświęcił ich twórcom Profesorom Stanisławowi Lorentzowi i Tadeuszowi Dobrowolskiemu, których podziwiał i których przyjaźnią się cieszył. Otrzymaliśmy rozległy obraz kultury artystycznej  Krakowa w płodnych,  nie tylko dla muzealnictwa, latach 70. i 80.  XX wieku.

Dzieje Muzeum Narodowego w Krakowie  Autor zakończył na kadencji dyrektor Zofii Gołubiew, która przez  ostatnie 15 lat pracy Profesora Żygulskiego doceniała wielkość  i znaczenie jego osoby w  całej strukturze Muzeum, tworząc sprzyjające warunki do napisania tej książki. Książka ukazała się cztery lata po śmierci Profesora dzięki staraniom Profesorów Franciszka Ziejki  i  Stanisława  Waltosia,  wydana  w Fundacji Panteon Narodowy w Krakowie.

 We wstępie do swej książki Autor napisał: Koncepcje i przesłane  niniejszej książki zawdzięczam przede wszystkim księżnej Izabeli Czartoryskiej, która tuż po katastrofie państwa i rozbiorach Rzeczypospolitej Obojga Narodów wymyśliła i zrealizowała pierwsze w naszych dziejach muzeum narodowe Świątynię Sybilli w Puławach. Na kluczu otwierającym wrota do kolumnowej rotundy wypisała jej nazwę : Mnemes Heron (Świątynia Pamięci), w istocie chodziło więc o historyczną pamięć.

Tytuł książki Świątynia Pamięci Krakowa wydaje się nader trafny, bowiem gmach Muzeum Narodowego w Krakowie, wedle słów pierwszego pomysłodawcy prezydenta  Józefa Dietla, a potem  dyrektora Feliksa Kopery, miał być sanktuarium świętości narodowych i panteonem sztuki.

 Prof. Teresa Grzybkowska

Zdzisław Żygulski jun., Świątynia pamięci Krakowa, red. naukowa Teresa Grzybkowska, red. Grażyna Raj,  Fundacja „Panteon Narodowy”, Kraków 2019 (s. 240) ISBN 978-83-955306-90-9




VIII Międzynarodowa Konferencja Sztuki Nowoczesnej

 Art Education & Art Criticism in Central and Eastern Europe

in the 20th Century

Toruń, Centrum Sztuki Współczesnej “Znaki Czasu”,

10 października 2019 roku


W 100-lecie reaktywowania Wydziału Sztuk Pięknych na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie w 1919 roku, którego kontynuacją jest powołany w 1945 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu Wydział Sztuk Pięknych, w dniu 10 października 2019 roku w Centrum Sztuki Współczesnej „Znaki Czasu” w Toruniu miała miejsce VIII Międzynarodowa Konferencja Sztuki Nowoczesnej pt. Art Education & Art Criticism in Central and Eastern Europe in the 20th Century. Konferencja została zorganizowana przez Katedrę Historii Sztuki Nowoczesnej i Pozaeuropejskiej oraz Katedrę Historii Sztuki XX wieku w Polsce, Europie Środkowej i na Emigracji z Wydziału Sztuk Pięknych UMK przy współudziale Vilniaus dailės akademija: Dailėtyros institutas z Litwy i Polskiego Instytut Studiów nad Sztuką Świata z Warszawy.

Prof. Irena Dżurkowa-Kossowska i prof. Jan Wiktor Sienkiewicz

W trakcie obrad zaprezentowanych zostało kilkanaście referatów, które tworzyły spójne bloki tematyczne poświęcone: 1. doktrynom sztuki i wynikającym z nich programom kształcenia plastyków, architektów, urbanistów i projektantów; 2. relacjom: twórca –  idea – dzieło – społeczeństwo, wyrażającej się poprzez artystyczno-krytyczne reakcje; 3. Koncepcjom budowy oraz (po okresie zagłady i chaosu) rekonstrukcji  świata i otoczenia człowieka i związanych z nimi idei i utopi politycznych, technologicznych  i  ekologicznych, wyrażonych w plastyce, architekturze i urbanistyce XX wieku; także społecznych ich akceptacji lub – odporu, poprzez artystyczną twórczość; 4. Obiegowi idei i dzieł sztuki.

Obszarem zainteresowania uczestników konferencji  pochodzących z akademickich i uniwersyteckich środowisk, Litwy, Łotwy i Polski, była Europa Środkowa, Wschodnia i Południowo-Wschodnia w przemianach całego XX wieku. Referaty w języku angielskim wygłosili: Irena Kossowska, The “Vienna School” and Polish Neo-Realism of the 1930s, Rasa Butvilaitè, Architectural Education in Vilnius in the Inter-War Period (1919-1939): Construction of a New Identity of The City, Stella Pelše, Construction and Constructivist Art in the Writings of the Latvian Art Critic Uga Skulme in the 1920s and 1930s, Swietłana Czerwonnaja, The Fate of the Wilno / Vilnius Art School during the Second World War, Rasa Žukienè, Art Teaching and Artists' Works in the Context of Power Relations in 1944-1953: the Case of the Reorganisation  of the Kaunas Institute for Applied and Decorative Art, Ieva Pleikienè, The Education of Artists in Lithuania during the Soviet Period: the Relation between Official Programmes and Individual Positions, Piotr Słodkowski i Jakub Dąbrowski, From Regional Modernism in Inter-War Lwów to the Postmodern Strategy of Artistic Appropriation in the Later Polish People’s Republic: a Twofold Insight into the Circulation of Artistic Ideas, Agata Knapik, “Radical architecture” in Florence and its Contribution to Art and Design Education, Lina Michelkevičè, Back to School: Contemporary Art Embraces Pedagogy, Linda Teikmane, Towards Utopian Emerging Art Education, Adrianna Kaczmarek, Self-Portraits by the Nine Printmakers Group (1947-1960) from their 3rd Exhibition Catalogue: the Question of Quiet Resistance, Piotr Koprowski, A Contemporary Critic of a Literary Work:a Few Reflections I Maria Griniuk, Presentation of the Book BiteArchive.

Pomimo szerokiego zakresu prezentowanych przez prelegentów tematów, niejednokrotnie bardzo szczegółowych (a jak w przypadku referatu Adriana Kaczmarka i Jakuba Dąbrowskiego – wchodzących na grunt sztuki w Polsce także po upadku muru berlińskiego w 1989 roku) - oscylowały one wokół kształtowana się ważnych w okresie międzywojennym ośrodków nauczania w zakresie sztuk plastycznych: w Wilnie i Kownie, ale także we Lwowie. Szczególne zainteresowanie i dyskusje wzbudziły zagadnienia związane z losami Wydziału Sztuk Pięknych USB, który wraz z wybuchem drugiej wojny światowej przeszedł złożoną i dramatyczną historię, a także z likwidacją w 1951 roku Instytutu Sztuki Użytkowej i Dekoracyjnej w Kownie. Uczestników dyskusji, po wygłoszonych referatach szczególnie interesowały zagadnienia związane z meandrycznością i skomplikowanymi procesami wpływu władzy sowieckiej na studia artystyczne na Litwie i twórczość poszczególnych artystów po 1940 roku.

Prof. Jan Wiktor Sienkiewicz


   Prof. Swietłana Czerwonnaja i prof. Jan Wiktor Sienkiewicz


Tarpukario Vilnius: dailės ir architektūros pavidalai 1919–1939 metais

Międzywojenne Wilno: kształty sztuki i architektury w latach 1919–1939

 Interwar Vilnius: Shapes of Art and Architecture in 1919–1939.

Międzynarodowa konferencja naukowa, poświęcona sztuce i architekturze przedwojennego Wilna, zorganizowana przez Wileńską Akademię Sztuki (Vilniaus dailės akademija) odbyła się 25 października 2019 roku, dwa tygodnie po toruńskiej konferencji zorganizowanej w 100-lecie reaktywowania Wydziału Sztuk Pięknych na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie, od 1945 na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Organizatorzy konferencji wileńskiej skoncentrowali się na problematyce wileńskiego modernizmu - jego genezie i wyróżnikach a także roli Uniwersytetu Stefana Batorego, a szczególnie Wydziału Sztuk Pięknych w kształtowaniu życia kulturalnego i oblicza miasta. Obrady odbywały się w Muzeum Sztuki Vytautasa Kasiulisa. 

Wystąpienie dr Algė Andriulytė, organizatorki konferencji, autorki monografii Ferdynanda Ruszczyca


Uczestnicy konferencji, fot. Vidmantas Jankauskas

W każdym z czterech paneli polscy i litewscy badacze wygłosili po cztery referaty dotyczące architektury, malarstwa, rzeźby, grafiki, a także sztuki użytkowej, scenografii, wystawiennictwa i krytyki artystycznej. Referat dotyczący twórczości i roli artystek w sztuce i życiu społecznym międzywojennego Wilnie otwierający konferencję, nawiązywał do zeszłorocznej wystawy zorganizowanej w Muzeum Sztuki Vytautasa Kasiulisa (In)visible Vilnius: shapes of Interwar Art and Architecture (czerwiec-wrzesień 2018) będącej efektem „odkrywania” i interpretacji przez litewskich badaczy twórczości architektów i artystów przede wszystkim polskich (w tym pochodzenia żydowskiego), ale także litewskich, białoruskich i ukraińskich działających w Wilnie. W tym kontekście została zaprezentowana twórczość artystek, które choć stanowiły bardzo liczną grupę (w tym absolwentki WSP USB), były rzadziej dostrzegane w powojennej historii sztuki, zarówno przez polskich jak i litewskich (od 1990 r.) badaczy.


Referat dr Małgorzaty Geron.


Przedstawienie polskich badań nad wileńskim środowiskiem artystycznym 1919–1939 (Jerzy Malinowski) poprzez przegląd najważniejszych publikacji i wystaw unaoczniło intensywność badań nad sztuką przedwojennego Wilna i twórczością pedagogów i absolwentów WSP USB, głównie w środowisku warszawskich i toruńskich historyków sztuki. W kolejnych wystąpieniach zostały określone źródła i konteksty nowoczesnej sztuki w Wilnie po 1918 r., podjęto próbę zdefiniowania terminu „wileński modernizm” (Iwona Luba). Prezentacje były poświęcone twórczości kobiet – artystek w Wilnie (Algė Andriulytė),  inscenizacji Dziadów Mickiewicza w wileńskich teatrach (Helmutas Šabasevičius), meblarstwu międzywojennego Wilna (Aistė Dičkalnytė)  oraz wystawom: sztuk i rzemiosł w Wilnie w 1924 roku (Anna Kostrzyńska-Miłosz), a także ostatniej przed wybuchem II wojny światowej wystawie artystów wileńskich w Warszawie, w Instytucie Propagandy Sztuki (1937) oraz recepcji ich twórczości (Dariusz Konstantynów).

Jeden z paneli poświęcony był architekturze: budynkom użyteczności publicznej (Rasa Butvilaitė), architekturze rezydencjonalnej (Marija Drėmaitė), dorobkowi architekta Stanisława Bukowskiego (Sebastian Wicher), badaniom i ochronie zabytków w międzywojennym Wilnie (Edita Povilaitytė-Leliugienė).

Kilka referatów było skoncentrowanych na twórczości wybranych artystów, zasłużonych dla międzywojennego Wilna i aktywnych nie tylko na polu sztuki. Jeden z nich został poświęcony malarzowi Bronisławowi Jamonttowi (Małgorzata Geron), kolejny grafikowi Gracjanowi Achrem-Achremowiczowi (Katarzyna Kulpińska); w prezentacji dotyczącej rzeźbiarza Henryka Kuny i malarza Tymona Niesiołowskiego poruszono zagadnienie wzajemnego ich oddziaływania na swą twórczość a także ich przyjacielskich relacji (Swietłana Czerwonnaja). Dopełnieniem wystąpień poświęconych sztuce lat 20. i 30. był referat Jana Wiktora Sienkiewicza dotyczący powojennych losów w „polskim Londynie” wychowanków wileńskiego Wydziału Sztuk Pięknych - jednorodnej grupy skupionej wokół Szkoły Malarstwa Sztalugowego i Grafiki Użytkowej powołanej do życia przez wilnianina, Mariana Szyszko-Bohusza. Ważna, ale także budząca emocje problematyka została poruszona w ostatnim referacie; dotyczyła przemian w sztuce wileńskiej i instytucjach kształcących w zakresie sztuki w pierwszych latach II wojny światowej 1939-1941 (Giedrė Jankevičiutė).

Zaprezentowane w poszczególnych wystąpieniach zagadnienia potwierdziły różnorodność tendencji w architekturze i sztuce międzywojennego Wilna,  balansowanie artystów między tradycją  a nowoczesnością oraz zróżnicowane opinie krytyki artystycznej w ocenie wileńskiego środowiska. Choć problematyka ta znajduje się od wielu lat w kręgu zainteresowań polskich badaczy i wydawać by się mogło, że jest dobrze rozpoznana, zarówno dla polskich jak i litewskich historyków sztuki jest nadal atrakcyjnym przedmiotem badań, nowych ustaleń i interpretacji. Tematyka tej znakomicie zorganizowanej konferencji cieszyła się dużym powodzeniem wśród starszych i młodszych mieszkańców Wilna (w tym studentów Akademii Sztuki). Pytania, które padły, dyskusja i możliwość wymiany informacji utwierdziły uczestników w przekonaniu o potrzebie cyklicznych lub przynajmniej częstszych spotkań. Na zakończenie konferencji wykonane zostało grupowe zdjęcie uczestników i organizatorów. Planowane jest wydanie wszystkich referatów drukiem w 2020 roku w kwartalniku „Acta Academiae Artium Vinensis”.

Po konferencji zorganizowano dla prelegentów wycieczkę do mieszczącego się na Zarzeczu Centrum Poznania Sztuki Litewskiej TARTLE założonego przez Litewski Fundusz Malarstwa i kolekcjonera Rolandasa Valiūnasa.

Szczegółowy program konferencji został opublikowany w numerze październikowym.

Prof. Katarzyna Kulpińska


 Na sali obrad



Kontakty artystyczne między blokami politycznymi po drugiej wojnie światowej w Europie Środkowej:

sztuki wizualne, władza, propaganda kulturowa

Artistic contacts between political blocs after world war II

in Central Europe:

visual arts, power, cultural propaganda


Międzynarodowa konferencja naukowa pod takim tytułem odbyła się w dniach 18-19 października w Kaliszu. Organizatorami wydarzeniami byli: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk oraz Wydział Pedagogiczno-Artystyczny Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Komitet Naukowy konferencji utworzyli: prof. Lechosław Lameński (Katolicki Uniwersytet Lubelski), prof. Piotr Łuszczykiewicz (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu), prof. Jerzy Malinowski (Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata; Uniwersytet Mikołaja Kopernika), prof. Olimpia Mitric (Uniwersytet Stefana Wielkiego w Suczawie), prof. Beate Störtkuhl (Carl von Ossietzky Universität Oldenburg/ Bundesinstitut für Kultur und Geschichte der Deutschen im östlichen Europa ), prof. Krzysztof Walczak (KTPN, Uniwersytet Wrocławski, Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego w Kaliszu). Wydarzenie patronatem honorowym objęli Krystian Kinastowski, Prezydent Miasta Kalisza oraz Fundacja Stypendia i Nagrody im. Tadeusza Kulisiewicza w Warszawie.

Pretekstem do zorganizowania konferencji stał się jubileusz – 120. rocznica urodzin Tadeusza Kulisiewicza (1899 – 1988), rysownika i grafika urodzonego w Kaliszu, po wojnie wypromowanego na „czołowego” plastyka Peerelu. Dla tej nietuzinkowej biografii można wskazać dwa punkty graniczne osadzone w różnych porządkach społeczno-politycznych. Początek drogi wyznaczają przedwojenna pracownia Władysława Skoczylasa (1883-1934) warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych, koniec – akces do Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego, skupiającego przedstawicieli środowisk popierających wprowadzenie stanu wojennego w Polsce. W dekadach upływających między tymi wydarzeniami powstawały kolejne prace i cykle Kulisiewicza, w znakomitej większości o wysokiej wartości artystycznej. Dzisiaj ta spuścizna buduje frapujący obraz twórcy uwikłanego w system, ale mimo tego paradoksalnie wolnego artystycznie. Pytania narosłe wokół tej biografii pozwoliły zarysować tematyczne ramy konferencji zbudowane wokół kilku zagadnień: wybory artystów w czasach opresji ideologicznych i totalitarnej władzy, podróże artystyczne z krajów bloku wschodniego do krajów zachodnich i za ocean, recepcja sztuki i sposób jej recenzowania, miejsca i drogi spotkań ponad kurtyną polityczną (biennale, triennale, sympozja), szkolenia polityczne i transfery ideologii, refleksje i doświadczenia artystów zapisane w ich szkicownikach oraz transformacje historii sztuki pisanej po 1945 roku w Europie Środkowej i po upadku muru berlińskiego.   

Konferencja zgromadziła badaczy z szesnastu ośrodków badawczych - uniwersytetów, instytutów i muzeów - z całej Europy. Obrady rozłożone na dwa dni podzielono na sześć sesji: Platforms of competition, platforms of politics: art exchanges at biennials and triennialsArtistic exchanges, cultural politics, its media and reception; Nowe instytucje i strategie wymiany kulturalnej w pierwszych latach po drugiej wojnie światowej: przypadek polski; Artists, their strategies and the cultural politics of the socialist states in the post -1945 Central Europe; Wybory i drogi artystów państwowe polityki kulturalne: poszukiwanie wolności; Architects and politics of architecture: exchanges and ideologies. Szeroki układ tematyczny spełnił swoje zadanie: zobrazował różnorodność postaw artystycznych wobec czasów, historii i przemocy ideologii. Pokazał też niezbicie, że w kontekście badań nauk humanistycznych obraz czarno-białego świata, zdeterminowany linią podziału Wschód – Zachód, wyeksploatowany w potocznym dyskursie, nie odpowiada rzeczywistości.

Otwarcie obrad 18 października 2019 r. w salach UAM i powitanie gości. Przemawia prof. dr hab. Krzysztof Walczak, członek komitetu naukowego konferencji, obok Anna Tabaka i Makary Górzyński, dyrektorzy programowi.

Wykład wprowadzający wygłosiła historyczka sztuki Joanna Kordjak, kuratorka z Zachęty - Narodowej Galerii Sztuki w Warszawie, zajmująca się sytuacją artystów i sztuką „zaraz po wojnie”, jak brzmiał tytuł głośnej wystawy współkuratorowanej przez tę autorkę („Zaraz po wojnie”, Zachęta, 10. 2015- 01. 2016). Joanna Kordjak wychodząc od retorycznego pytania Aleksandra Kobzdeja, zapisanego w Dzienniku z podróży do Chin i Wietnamu („Gdzie jest Twoja Francja?”), zarysowała szeroką panoramę relacji kulturalnych między Polską a innymi krajami bloku państw podporządkowanych hegemonii ZSRR oraz krajami Bliskiego i Dalekiego Wschodu, Afryki czy Ameryki Łacińskiej. Temat „geografii artystycznej”, tj. różnorodności artystycznych podróży, których kierunki w okresie zimnej wojny determinowała polityka, w czasie kaliskich obrad wielokrotnie powracał.

Pierwszy dzień panelowych spotkań otworzyła prof. Francesca Zanella z Uniwersytetu w Parmie. Badaczka analizowała zakulisowe mechanizmy, które rządziły budowaniem narodowych reprezentacji artystów i projektantów z centralnej Europy na Triennale w Mediolanie w latach 50. i 60. Dr Veronika Rollová z Akademii Sztuki, Architektury i Designu w Pradze przyjrzała się przenikaniu nowych idei artystycznych (czy raczej powrotowi do pracy w glinie) poprzez historię ceramicznych sympozjów organizowanych od końca lat 50. najpierw w Austrii (Sankt Margarethen, Gmuden), a następnie po drugiej stronie granicy w czechosłowackim Bechyně; uwypukliła także znaczenie zawiązanych wówczas kontaktów dla historii i działalności Związku Artystów Czechosłowackich. Wiktor Komorowski z Instytutu Sztuki Courtaulda w Londynie zajął się politycznym współzawodnictwem podczas Międzynarodowego Biennale Grafiki w Krakowie, na które spojrzał przez pryzmat idei agonizmu (demokracji agonistycznej) w zimnowojennej retoryce. Dora Derado z Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu w Splicie oraz Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych Uniwersytetu w Zagrzebiu wprowadziła w tematykę konferencji spektakularny obraz transpozycji (przenoszenia) strategii ready made do artystycznego świata Jugosławii na przykładzie działalności grupy Gorgona i innych. Camilla Larsson z Uniwersytetu w Södertörn w Sztokholmie przyjrzała się bliżej okolicznościom i sieci powiązań personalnych, które dały Tadeuszowi Kantorowi możliwość „rezydencji artystycznych” w latach 1958-1968 w Szwecji. Podobny wątek współpracy zawiązanej mimo nylonowej kurtyny podjęła dr Anna Dzierżyc-Horniak z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego i PISnSŚ, która analizowała fenomen warszawskiej Galerii Foksal, działającej pozainstytucjonalnie (tzn. bez protekcji państwa), ale z prestiżowymi sukcesami na Wyspach Brytyjskich.

Dzień drugi obrad rozpoczęła sesja z mocną reprezentacją Instytutu Sztuki PAN. Prof. Anna Wierzbicka mówiła o działalności Biura Współpracy z Zagranicą. Przegląd jego aktywności w latach 1946-1950 ujawnił polityczne mechanizmy sterowania kulturalną wymianą, początkowo pomyślaną szeroko i obejmującą państwa Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone, a po 1949 roku, w miarę zaostrzania walki rozgrywanej w gabinetach przywódców światowych mocarstw, zredukowaną do Europy Wschodniej. Temat w odniesieniu do kontaktów między Polską i Francją oraz wyjazdów stypendialnych polskich artystów plastyków kontynuowała Anna Zelmańska-Lipnicka. Kolejna prelegentka, dr Anna Agnieszka Szablowska, zwróciła uwagę na dotychczas zapomniany w polskiej historii sztuki epizod - udział przedstawicieli École de Paris (m.in. Alfred Aberdam, Jan Ekiert, Tomasz Gleb, Glika Milbauer, Mela Muter) w I Ogólnopolskiej Wystawie Plastyki w 1950 r. jako wyraźnego przykładu ścierania się tendencji i stylistyk, a także polityk kulturalnych w czasie zadekretowanego socrealizmu. Reprezentantka KTPN oraz Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej Anna Tabaka przedstawiła referat, w którym analizowała podstawy kształtowania się poglądów politycznych i artystycznych rysownika i grafika Tadeusza Kulisiewicza. Ten sam twórca, a raczej wystawy jego sztuki w Czechosłowacji ze szczególnym uwzględnieniem pokazu z 1972 roku jako części oficjalnego programu promocji sztuki polskiej za granicą, stał się tematem wystąpienia Petry Skarupsky z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego. Dr Katalin Cseh-Varga z Uniwersytetu Wiedeńskiego sięgnęła do szkicowników słowackiej ikony neo- i postawangardy Júliusa Kollera (1933-2007) oraz dzienników i notatników György'a Galántaia z Węgier, przekonująco przeprowadzając myśl o fizycznych „sieciach wiedzy” (web of knowledge) tworzonych w czasach informacyjnej blokady. Prof. Olimpia Mitric z Uniwersytetu Stefana Wielkiego w Suczawie przedstawiła analizę twórczej biografii Iona Irimescu (1903-2005), „rzeźbiarza jednego wieku”, na jego przykładzie pokazując meandry codziennych wyborów (akademicko wykształconych, świetnych rzemieślniczo) artystów, którym przyszło żyć w czasach reżimu. Olga Dianova z Instytutu Teologicznego Świętych Cyryla i Metodego przypomniała działalność Rosyjskiego Towarzystwa Kulturalno-Oświatowego (z ros. RKPO) po II wojnie światowej z uwypukleniem jego roli dla ochrony tożsamości kulturowej rosyjskiej diaspory w Łodzi, składającej się w głównej mierze z przedstawicieli tzw. białej emigracji i jej potomków. Referat dr Joanny Szczepanik z Wydziału Budownictwa i Architektury Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie (Strategia nadutożsamiania jako narzędzie ochrony wolności artystycznej. Przypadek twórców kolektywu Neue Slowenische Kunst), koncentrujący się na działalności dwóch wiodących grup na alternatywnej scenie Słowenii lat 80. - Laibach oraz Irwin, wywołał szereg refleksji dotyczących (nad)używania wolności artystycznej oraz pytań o jej granice (czy istnieją, czy powinny istnieć w systemach demokratycznych?). Kolejna prelegentka dr Katarzyna Kułakowska z Instytutu Sztuki PAN na podstawie historii powstania i form aktywności Teatru Wiejskiego „Węgajty” wprowadziła motywy eskapizmu i (politycznej) kontestacji podejmowane przez artystów. W sesji ostatniej, szóstej, poświęconej ideologicznym transferom w architekturze, wzięli udział: Rita Karácsony (referat opracowany wspólnie z Zoránem Vukoszávlyevem) z Wydziału Historii Architektury oraz Ochrony Zabytków Uniwersytetu Technologiczno-Ekonomicznego w Budapeszcie („The Danes”. The influence of the Danish Group on designing architecture in Hungary in the 1940s and 1950s), dr Marek Czapelski z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Warszawskiego (Former protagonists of socialist realism recount of the history of architecture), Joanna Nikel z Uniwersytetu Wrocławskiego (Between Modernism and Socialist Realism: Reception of the Bauhaus in the Soviet Occupation Zone in Germany in years 1945-1949) oraz Alicja Gzowska z Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki w Warszawie (Against all odds? International activities of Polish urbanist and scholar Piotr Zaremba [1910-1993])

Biorąc pod uwagę wszystkie wystąpienia, trzeba podkreślić, że szereg referatów było wynikiem badań przeprowadzonych na nowych, bądź szerzej nieznanych kolekcjach dokumentów oraz prywatnych zapiskach artystów. Całość złożyła się na mozaikowy obraz zimnej wojny w Europie, od końcówki lat 40. do upadku muru berlińskiego.                   

Obowiązki dyrektora generalnego kaliskiej konferencji pełniła dr Iwona Barańska, dyrektorami programowymi zostali mgr Anna Tabaka i mgr Makary Górzyński, nad całością przepływu informacji i poczty czuwała mgr Sylwia Pierucka (sekretarz). Zespół pracował z tłumaczkami: Ewą Tomankiewicz, Natalią Gralką, Aleksandrą Hadryś-Williams, które przygotowały angielskie wersje referatów wygłaszanych w języku polskim. Swobodna wymiana myśli w salach audytoryjnych była możliwa dzięki pracy Makarego Górzyńskiego i dr Joanny Bruś (tłumaczenia symultaniczne). 

Konferencji towarzyszył bogaty polsko-angielskojęzyczny przewodnik zawierający abstrakty wystąpień, ilustrowany pracami Tadeusza Kulisiewicza ze zbiorów Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, gdzie jest przechowywana największa w Polsce kolekcja dzieł artysty.

W programie wydarzeń towarzyszących znalazło się otwarcie wystawy „Grafika 2019”. Wernisaż połączono z wręczenie dorocznych nagród i stypendiów warszawskiej Fundacji im. Tadeusza Kulisiewicza (wystawa prezentowana w Galerii im. Andrzeja Niekrasza WP-A w Kaliszu). Goście mogli także wziąć udział w wycieczce połączonej z oprowadzaniem po centrum miasta.

Konferencja została dofinansowana ze środków Miasta Kalisza, które w związku z przypadającą rocznicą ustanowiło Rok Tadeusza Kulisiewicza. 

Anna Tabaka



XIII Dni Japonii na Uniwersytecie Warszawskim



23-25 X 2019

International Conference 


Unique or Universal?

Japan and its Contribution to World Civilization


Tegoroczne, trzynaste już z kolei Dni Japonii na Uniwersytecie Warszawskim, organizowane corocznie przez Katedrę Japonistyki UW, odbyły się w dniach 23-25 X 2019 roku w Auli dawnego BUW-u oraz w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Były celebrowane szczególnie uroczyście z dwóch powodów. Pierwszy z nich to 100. rocznica studiów japonistycznych na Uniwersytecie Warszawskim, druga – 100 lat oficjalnych relacji między Polską a Japonią. Tak ważne rocznice sprawiły, że program obchodów był wyjątkowo bogaty, a jego przygotowanie zajęło nam cały rok. Honorowy patronat nad uroczystościami objęła Ambasada Japonii w Polsce, a finansowe wsparcie, jakiego udzieliły nam Japan Foundation, Toshiba International Foundation, Takashima Foundation oraz Uniwersytet Warszawski i Wydział Orientalistyki, pozwoliło na realizację rozbudowanego programu.

Każdy dzień uroczystości obfitował w wydarzenia i spotkania, które można by nazwać najważniejszymi. Pierwszy dzień (23 X) rozpoczęły mowami inauguracyjne prorektora ds. naukowych dr. hab. Macieja Duszczyka, ambasadora Japonii w Polsce Tsukasy Kawady, przedstawicielki Japan Foundation Sanae Tady, dziekana Wydziału Orientalistycznego prof. dr. hab. Piotra Tarachy, byłej konsul honorowej Polski w Japonii i przedstawicielki Fundacji im. Takashimy Kazuko Takashimy oraz kierownik Katedry Japonistyki prof. dr hab. Agnieszki Kozyry.

Następnie, po nakreśleniu historii studiów japonistycznych na UW przez    prof.  dr  hab.  Ewę    Pałasz-Rutkowską,   prof.   dr  hab.   Mikołaja

Od prawej prof. Ewa Pałasz-Rutkowska, prof. Tokimasa Sekiguchi, prof. Riko Shiba,       prof. Agnieszka Kozyra i prof. Arkadiusz Jabłoński


Melanowicza i senseia Tsuneo Okazakiego, zostały wygłoszone cztery wykłady gości specjalnych, należących do najwybitniejszych badaczy kultury japońskiej i polskiej, współpracujących od lat z warszawską japonistyką i nagradzanych medalami zarówno za działalność naukową, translatorską, jak i za pracę na rzecz zacieśniania więzów kulturowych pomiędzy Polską a Japonią. Byli to, w kolejności wygłaszanych wykładów, prof. Mitsuyoshi Numano z Uniwersytetu Tokijskiego, prof. Tokimasa Sekiguchi z Tokyo University of Foreign Studies, prof. Hideo Watanabe z Shinshū University oraz prof. Shigemi Inaga z International Research Center for Japanese Studies w Kioto.

W tym dniu swoją książkę Niedźwiedzi bóg 2011, przetłumaczoną specjalnie na tę okazję na język polski przez dr hab. prof. UW Beatę Kubiak Ho-Chi, z udziałem studentów warszawskiej japonistyki, podpisywała w hallu dawnego BUW-u światowej sławy japońska pisarka Hiromi Kawakami. Została zaproszona przez naszą katedrę w celu uczczenia 100. rocznicy studiów japonistycznych na UW oraz podkreślenia wagi literatury pięknej i działalności translatorskiej w relacjach międzynarodowych.  

Centralnym punktem tegorocznych uroczystości była międzynarodowa konferencja Unique or Universal? Japan and its Contribution to World Civilization (24 X), podczas której ponad pięćdziesięciu badaczy Japonii z różnych krajów świata (Japonii, USA, Rumunii, Niemiec, Ukrainy, Izraela, Holandii, Polski) i niemal trzydziestu ośrodków akademickich i instytucji naukowych, pracując jednocześnie w trzech głównych sekcjach (historyczno-socjologiczno-edukacyjnej, sekcji sztuk plastycznych, widowiskowych i estetyki oraz sekcji literaturoznawczo-językowej) starało się znaleźć odpowiedź na pytanie o wkład Japonii w budowanie światowego dziedzictwa. Referaty były niezwykle interesujące (w celu zapoznania się ze szczegółowymi tytułami i streszczeniem wystąpień zapraszamy na stronę konferencji https://2019-days-of-japan.wixsite.com/website), o czym świadczyły nie tylko ożywione, inspirujące rozmowy w przerwach pomiędzy referatami, ale również niesłabnący ruch słuchaczy, wywołany ich przemieszczaniem się pomiędzy sekcjami, obradującymi w różnych salach konferencyjnych Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie.

Trzeci dzień uroczystości, 25 X, był przepełniony spotkaniami, które uwidaczniały rolę nauk humanistycznych oraz kultury w krzewieniu wiedzy i budowaniu trwałych więzów międzyludzkich, przekraczających bariery geograficzne, językowe, kulturowe.

Dzień ten rozpoczął się warsztatami poetyckimi z uznanym japońskim haijinem – poetą haiku, najkrótszej japońskiej formy wiersza, która już od kilku dekad podbija świat. W warsztatach wzięli udział studenci japonistyki, którzy w przyjacielskiej atmosferze mogli skonsultować tworzone przez siebie wiersze z mistrzem haiku. Zenistyczny klimat przepełniający spotkania twórców haiku dopełniła zielona herbata matcha, serwowana przez studentów w unikatowych czarkach herbacianych  pod kierunkiem mistrzyni herbaty szkoły Urasenke, Urszuli Mach-Bryson. Należy dodać, że zielona herbata, podawana w japonistycznym pawilonie herbacianym Kaian, znajdującym się w Bibliotece UW, należy do stałych elementów Dni Japonii i stanowi specjalną atrakcję dla wszystkich interesujących się japońską ceremonią herbacianą.  

Kolejnym ważnym wydarzeniem trzeciego dnia XIII Dni Japonii na UW był wykład Hiromi Kawakami, zatytułowany „Odrodzenie literatury klasycznej w literaturze współczesnej”. Wykład ten, tłumaczony symultanicznie na polski, był dostępny dla szerokiej publiczności i cieszył się dużym zainteresowaniem.

Do kwestii kultury, w tym literatury, oraz relacji polsko-japońskich nawiązywały dwa zorganizowane w tym dniu panele: „Co nas fascynuje w obcych kulturach? Badania japonistyczne w Polsce i polonistyczne w Japonii” oraz „Literatura bez granic. Polsko-japońskie i japońsko-polskie przekłady literatury pięknej”. Wzięli w nich udział czołowi badacze i tłumacze japońscy i polscy.

Kawakami Hiromi i prof. Beata Kubiak


Ta naprzemienność w badaniach kultur japońskiej i polskiej została dobrze uwidoczniona podczas spotkania z pracownikami Katedry Japonistyki UW, będącymi autorami najnowszych publikacji – senseiem Tsuneo Okazakim, którego Listy z Warszawy (Warushawa tayori), stanowiące pokłosie kilkunastoletnich relacji autora o naszym kraju dla japońskiego radia NHK, ukazały się w Japonii kilka miesięcy temu, oraz prof. dr hab. Ewą Pałasz-Rutkowską, której zawdzięczamy tom II Historii stosunków polsko-japońskich. 1945-2019. Należy przy tym dodać, że prof. Ewa Pałasz-Rutkowska została niedawno uhonorowana prestiżową nagrodą Japan Foundation, co nas napełnia wielką dumą i radością. 

Podczas wszystkich trzech dni uroczystości nie zabrakło wydarzeń, które oprócz niezaprzeczalnych walorów poznawczo-edukacyjnych, wzbudziły podziw swą stroną artystyczną. Należy tu wymienić przede wszystkim spotkanie z ponadstuosobowym chórem pod kierownictwem Susumu Uedy, który swym gościnnym występem na zakończenie XIII Dni Japonii, zatytułowanym Requiem Project. Prayer for Peace,  zachwycił melomanów i wzruszył serca wszystkich bez wyjątku.

Koncert studentów japonistyki UW


Wspaniałych doznań estetycznych dostarczyły też uczestnikom konferencji przepiękne ikebany, tworzone każdego dnia we wszystkich salach konferencyjnych i hallu przez artystki ze szkoły Ikenobō, a także wyciszona, zenistyczna wystawa Lidii Rozmus In search for Lost Silence. Całości programu artystycznego dopełniły wystawa ukazująca historię studiów japonistycznych na UW, przygotowana przez Katedrę Japonistyki, i program muzyczny przedstawiony przez studentów.

Tegoroczne obchody 100. rocznicy studiów japonistycznych na UW, które przebiegły we wspaniałej atmosferze wymiany myśli naukowej i wzajemnych inspiracji twórczych, unaoczniły wagę studiów japonistycznych na Uniwersytecie Warszawskim oraz potrzebę tego typu konferencji w przyszłości w celu dalszego dynamicznego rozwoju japonistyki w Polsce.

Prof. Beata Kubiak Ho-Chi
Katedra Japonistyki UW
Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata 




Sprawozdanie z otwarcia wystawy  w CENTRUM FINANSOWO-BANKOWYM CANARY WHARF zatytułowanej IGOR MITORAJ - A Dialogue Between Art and History, która odbywa się w Lobby, One Canada Square, Canary Wharf i trwa od 14.10.2019 – 24.11.2019, a jej honorowym patronatem jest sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Pan minister  Jarosław SELLIN.

Współorganizatorami wystawy są:


W wernisażu wystawy w dniu 15.10.2019 wziął udział JE Ambasador RP Arkady Rzegocki i Sir George IACOBESCU, CBE (Commander of the Order of the British Empire) - Chairman and Chief Executive Officer, Canary Wharf Group, London, member of the Board of Trustees of the British Museum, Vice-Patron of the Royal British Society of Sculptors, a friend of Igor Mitoraj, collector of his oeuvre, patron of the arts.

W otwarciu wzięli udział także przedstawiciele londyńskich środowisk opiniotwórczych związanych z kulturą i sfer biznesowo-bankowych, których macierzyste instytucje mieszczą się w CENTRUM BANKOWYM Canary Wharf, była obecna także Pani Marta de Zuniga, dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.

Na otwarciu wystawy obecni była  kurator wystawy - dr Beata Klocek di Biasio oraz przedstawiciele środowiska naukowego z Polski, z Panią Profesor Katarzyną Chrudzimską-Uherą i dr Beatą Lewińską z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego z Warszawy na czele. Środowisko londyńskiej  polonii reprezentowała m.in. Pani Joanna Ciechanowska DYREKTOR POSK GALLERY.

Wystawę otwierał Sir George’a Iacobescu obok JE Ambasadora Arkadego Rzegockiego i kuratora dr Beaty Klocek di Biasio oraz profesora Bohdana MICHALSKIEGO (chair of the International Honorary Committee for the 75th anniversary of the birth of IGOR MITORAJ), którzy wygłosili słowa powitania w imieniu organizatorów wystawy.

MIEJSCE WYSTAWY: CANARY WHARF, LONDYN                                                                                                                                    Canary Wharf – „miasto w mieście” – stworzona od podstaw nowa dzielnica Londynu, stała się, z jednej strony, drugim po City centrum finansowo-bankowym Londynu, z drugiej zaś miejscem, gdzie art meets work. Park otaczający wieżowce jest niewątpliwie najbogatszą stałą kolekcją sztuki publicznej w Wielkiej Brytanii (65 obiektów, dzieło 52 artystów i projektantów, w tym trzy monumentalne rzeźby polskiego artysty -  Igora Mitoraja).

Program Sculpture in the Workplace, polegający na stworzeniu parku rzeźby ze stałą kolekcją sztuki publicznej oraz galerii z programem czasowych wystaw sztuki współczesnej (który objął dotąd ponad 150 artystów z całego świata), powstał z myślą o tworzeniu nowej tożsamości dla nowej wspólnoty. Z jednej strony dla stu tysięcy nowych pracowników centrum finansowego Canary Wharf, z drugiej zaś, dla żyjących od pokoleń na tym terenie (dawnych doków), konserwatywnej społeczności dzielnicy Tower Hamlets.

Prof. Bohdan Michalski



Nowe litewskie publikacje o wileńskiej Szkole Rysunkowej i sztuce Wilna

Krótki wyjazd na konferencję do Wilna pozwolił na poznanie litewskich publikacji, poświęconych sztuce wileńskiej XIX i XX wieku.

Najważniejszymi z nich są katalog wystawy i opracowanie Szkoły Rysunkowej w Wilnie – Académie de Vilna. Vilniaus piešimo mokykla. Vilnius Drawing School (1866-1915), Vilnius 2017 (s. 368; ISBN 978-9955-868-93-4) oraz Vilniaus piešimo mokykla 1866-1915, Vilnius 2018 (s. 336; ISBN 978-609-8231-07-6). Autorką obydwu pozycji jest dr Jolanta Širkaitė, wileńska historyczka sztuki, wicedyrektor Lietuvos kultūros tyrimų instituras (Litewskiego Instytutu Kulturoznawstwa) – wydawcy obydwu pozycji.  Uczestniczyła ona w pracach nad wystawą z obszernym katalogiem Szkolnictwo artystyczne w Wilnie i jego tradycje, przygotowaną w 1996 roku przez Wydział Sztuk Pięknych UMK, Wileńską Akademię Sztuki i Muzeum Okręgowe w Toruniu i przeniesioną do Wilna. Była wówczas autorem części poświęconej Szkole Rysunkowej.

Szkoła, choć założona po upadku powstania styczniowego w celu rusyfikacji miasta, które miało przekształcić się w „истинный русский город” (prawdziwie rosyjskie miasto), dzięki zaangażowaniu jej wieloletniego kierownika malarza Iwana Trutniewa, odegrała analogiczną rolę jak warszawska Klasa Rysunkowa, prowadzona przez Wojciecha Gersona. Będąc średnią szkołą artystyczną, przygotowała do zawodu lub dalszych studiów paruset uczniów, wśród których obok Polaków byli Białorusini, Litwini, Rosjanie i Żydzi. Niekiedy we Francji uczelnię określano jako Académie de Vilna. Szkoła wypełniła w sporej części lukę między Oddziałem Sztuk Pięknych Uniwersytetu Wileńskiego (zlikwidowanego w 1832) a Wydziałem Sztuk Pięknych Uniwersytetem Stefana Batorego (wskrzeszonym w 1919 roku).

Wśród uczniów było wielu znanych artystów, w tym:

Polacy m.in. – Bolesław, Józef i Łucja Bałzukiewiczowie, Stanisław i Stefan Bohusz-Siestrzencewiczowie, Bolesław Buyko, Tadeusz Dowgird (Tadas Daugirdas), Stanisław Filibert i  Wacława Fleury,   Konstanty Gorski, Wanda

Hartung, Bronisław Jamontt, Ludomir Janowski, Franciszek Jasiewicz, Jerzy Jodkowski, Benedukt Kubicki, Kazimierz Kwiatkowski, Zenon Łęski,  Adam Międzybłocki, Eugenia Sienkiewicz-Przyałgowska, Zofia Romer, Helena Römer, Edward Mateusz Römer,   Ludomir Sleńdziński,

Litwini – Vladas Didžiokas, Rapolas Jakimavičius (Rafał Jachimowicz), Vilius Jomantas, Vytautas Kairiūkštis (Witold Kajruksztis), Juozapas Kamarauskas, Juozas Zikaras,

Białorusini – Jazep Drazdowicz (Józef Drozdowicz), Paweł Jużyk,

Rosjanie – Robert Genin,

Żydzi (niekiedy związani  ze środowiskiem polskim) -   Lew Alperowicz, Lew Antokolski, Nachum Aronson, Józef Budko,  Jehuda Epstein,  Michel Kikoïn, Pinchus Krémègne, Borys Kremer, Lazar Krestin, Miron Kodkin (Kodkine),  Isaja Kulwianski, Mojzesz Lejbowski,  Mojżesz Lewin, Mojżesz Majmon, Mané-Katz, Jakub Messenblum (Jacques Missene), Abel Pann, Boris Ber Schatz, Chaïm Soutine (Chaim Sutin), Ber Załkind, Szraga Zarfin, Bencion Zukerman (Cukierman).

Katalog (litewsko-angielski) wystawy posiada charakter popularny, zawierając wstęp oraz biogramy wykładowców i studentów (bez literatury przedmiotów). Obrazy, rysunki i rzeźby pochodzą z muzeów i bibliotek litewskich,  z fundacji i zbiorów prywatnych, nieliczne z muzeów zagranicznych (jak Białoruskie Muzeum Narodowe w Mińsku). Wiele z tych dzieł było nieznanych polskim badaczom. Znacznie bardziej pogłębione i obszerne jest opracowanie książkowe, w którym autorka wyzyskała źródła archiwalne i oparła się na obszernej literaturze przedmiotu. Praca pisana po litewsku zawiera obszerny tekst analityczny, życiorysy i charakterystykę twórczości profesorów i studentów, bibliografię, spis studentów oraz streszczenie po angielsku.   Badacze  uzyskali podstawową pozycję do badań nad szkolnictwem artystycznym i wileńskim środowiskiem artystycznym.   

 Z innych publikacji Litewskiego Instytutu Kulturoznawstwa duże znaczenie badawcze posiada opracowanie dr Laimy Laučkaitė Vilniaus dailė dzidžiojo karo metais (Sztuka w Wilnie podczas I wojny światowej), Vilnius 2018 (s. 224; ISBN 978-609-8231-8). Autorka opublikowała książkę Vilniuas daile XX a. pradžioje (Vilnius 2002), wydaną także w wersji angielskiej Art in Vilnius 1900-1915 (Vilnius 2008), poświęconą sztuce Wilna przełomu XIX i XX wieku. Obecna publikacja jest niejako kontynuacją badań, obejmując ostatni rok rosyjskiego panowania do ewakuacji w 1915 roku, okres okupacji nienieckiej z chrakterystyką działań tej armii na polu kultury i dziedzictwa (w tym obecności niemieckich artystów i historyków sztuki), wreszcie losy środowiska artystycznego. 

Kolejną ważną publikacją wspomnianego Instytutu jest Lietuvos dailininkų žodynas / Dictionary of Lithuanian artists, vol. III: 1918-1944, red.  Liljana Šatavičiutė-Natalevičienė, Vilnius 2013 (s. 520; ISBN 978-9955-868-63-7 dotyczy III tomu). Słownik wydany po litewsku, zawiera krótkie noty o artystach litewskich oraz polskich z Wilna (z podstawowymi pozycjami bibliograficznymi).

Wileńska Akademia Sztuki opublikowała kolejny tom studiów pt.  Restauravimo laboratoria / Conservation Laboratory jako pozycję w serii „Acta Academiar Artium Vilnensis” (nr 92-93) pod red. dr Daili Klajumienė, Vilnius 2019 (s,. 536; ISBN 978-609-447-324-1). Tom zawiera 19 artykułów, poświęconych zagadnieniom konserwacji architektury, malarstwa, książki od XVIII – XX wieku.

Ostatnią pozycją jest A guide to the Vilnius Picture Gallery w opracowaniu Daili Tarandaitė, Lithuanian Art Museum Vilnius 2018 (s. 96; ISBN 978-609-426-123-7; dostępny w innych językach – poza polskim). Obejmuje on zarys malarstwa dawnej Rzeczypospolitej od XVI-XVIII wieku, a następnie szeroką przentację „szkoły wileńskiej” z naciskiem na wybitne postaci związane z Uniwersytetem  Wileńskim: założyciela prof. Franciszka Smuglewicza, jego następcy prof. Jana Rustema oraz najwybitniejszego absolwenta Kanuta Rusieckiego – twórcy i ideologa polskiej kolonii artystycznej w Rzymie. Ekspozycja obejmuje także artystów związanych ze Szkołą Rysunkową aż do początku XX wieku.

Nazwiska polskich artystów w przedstawionych publikacjach pisane są w oryginalnej formie. Jeśli jest tekst w języku litewskim obok form w tym języku nazwiska  podaję się także w polskiej wersji.                                                                       

Dziękuję prof. Rucie Janonienė i dr  Daili Klajumienė  za pomoc w uzyskaniu publikacji.
Prof. Jerzy Malinowski

Ostatnie publikacje

DAGEROTYP 2018 NR 1 (25)

Ważna informacja

Ta strona używa plików cookies, aby ułatwić korzystanie z Serwisu. Jeżeli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku możesz zmienić ustawienia swojej przeglądarki. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na ich użycie. Więcej na temat plików cookies w Polityce cookies.